ኢትዮጵያ ከቀይ ባሕር ጋር ያላት የጠበቀ ግንኙነት በካርታ ላይ በሚሰመር ደረቅ ድንበር ወይም በወረቀት ላይ በሚሰፍሩ የንግድ ስምምነቶች ብቻ የሚገለጽ ቀላል ጉዳይ አይደለም።

ይልቁንም በሺዎች ለሚቆጠሩ ዓመታት የተገነባ፣ በደም፣ በአጥንትና በታሪክ የተሳሰረ የሥነ-ልቦና፣ የባሕል እና የማንነት ውህድ ነው። ይህ ጥልቅ ትሥሥር በሕዝቡ ዘንድ የሚታየው እንደ ተራ ጂኦግራፊያዊ የጥቅም ፍላጎት ሳይሆን፣ በአካል ውስጥ እንዳለና በግፍ እንደተቆረጠ “የጠፋ አካል ሕመም” ተደርጎ ሊወሰድ የሚችል ከባድ ስሜት ነው።

ኢትዮጵያ ከደርግ ውድቀት በኋላ በይፋ የባሕር በር አልባ ሆና መቅረቷ በብዙ ሚሊዮን ኢትዮጵያውያን ዘንድ እንደ ተፈጥሯዊ ክስተት ወይም ተራ የፖለቲካ ሂደት አልታየም፤ ይልቁንም እንደ ትልቅ ታሪካዊ ስህተት እና የብሔራዊ ሞራል ስብራት ተቆጥሮ ለሦስት አስርት ዓመታት ያህል በዝምታ ሲብላላ፣ ሲያምጥና ሲደማ ቆይቷል።

ይህ የውስጥ መንገብገብ እና ጥልቅ ሐዘን የሚመነጨው ኢትዮጵያ በቀይ ባሕር ላይ ከነበራት ጥንታዊ የባለቤትነት ታሪክ እና በዘመናዊው ዘመን ካጣችው ስትራቴጂካዊ የበላይነት ነው። ቀይ ባሕር ለኢትዮጵያውያን የሥልጣኔያቸው መተንፈሻ፣ የታላቁ የባሕር ኃይላቸው መገኛ እና የዓለም አቀፍ ዝናቸውና ክብራቸው መሠረት ነበረች። በአሁኑ ወቅት በሀገራችን በስፋት የሚታየው “የባሕር በር ጥሪ”፣ ይህንን ለዓመታት የተዳፈነ እሳት መልሶ የመቀስቀስ እና የታሪክ ዕዳን ለመክፈል የታለመ ታላቅ ብሔራዊ ተልዕኮ ተደርጎ ይወሰዳል።

ትውስታ እና ውርሻ

በታሪክ ዘመናት ውስጥ የቀይ ባሕርን ሚና እና የጸሐፊያንን ምልከታ በጥልቀት ስንቃኝ አስገራሚ እውነታዎችን እናገኛለን። ከ1ኛው እስከ 7ኛው መቶ ክፍለ ዘመን በነበረው የአክሱም ዘመን፣ ቀይ ባሕር የኃያልነት እና የሥልጣኔ መገናኛ ተደርጎ በጉልህ ይታይ ነበር።

በወቅቱ የነበረው ግሪካዊ ጸሐፊ እና ነጋዴ ኮስማስ ኢንዲኮፕሊውስተስ፣ አዱሊስን እንደ ዓለም አቀፍ የንግድ መናኸሪያ አድርጎ የገለጻት ሲሆን፣ የኢትዮጵያ ነገሥታት እስከ ደቡብ ዓረቢያ ድረስ ያላቸውን ግዛት ለማስከበር ባሕሩን እንደ ድልድይ ይጠቀሙበት እንደነበር መስክሯል። አምባሳደር ነቢዩ ተድላ በቅርቡ ባደረጉት ትንታኔ እንዳስረዱት፣ የኢትዮጵያ ነገሥታት እስከ 18ኛው ክፍለ ዘመን ድረስ በባሕር ዳርቻዎች ላይ የተሟላ የበላይነት እና ቁጥጥር ነበራቸው።

ከ1944 እስከ 1983 ዓ.ም ባለው የዘውዳዊ እና የደርግ ዘመን ደግሞ፣ ባሕሩ የታሪካዊ አንድነት መመለሻና የሉዓላዊነት ምልክት ሆኖ ይታይ ነበር። ከ1983 ዓ.ም ወዲህ ባለው ጊዜ ግን፣ የባሕር በራችንን በማጣታችን ይህ ጉዳይ የብሔራዊ ስብራት፣ የቁጭት እና የሐዘን ምንጭ ሆኗል።

ታዋቂው የፖለቲካ ተንታኝ ፌዴሪኮ ዶኔሊ ይህንን ሁኔታ ሲገልጸው፣ የኢትዮጵያን ማንነት ከቀይ ባሕር ጋር ፈጽሞ የተቆራኘ "ኢምፔሪያል ማንነት" በማለት ይተነትነዋል፤ ይህም ያለ ባሕር በር መኖር ለኢትዮጵያውያን እንደ “እስረኛ” መቆጠር መሆኑን ይገልጻል።

ኢትዮጵያውያን ለባሕር ያላቸውን ጥልቅ ፍቅር በካርታና በስታቲስቲክስ ብቻ ሳይሆን፣ ልብ በሚነኩ የግጥም፣ የሥነ-ጽሑፍ እና የዜማ ሥራዎቻቸው ገልጸውታል።

በኢትዮጵያ የሙዚቃ ወርቃማ ዘመን የሕዝብን የልብ ትርታ የሚያዳምጠው አንጋፋው ድምፃዊ ክቡር ዶ/ር ጥላሁን ገሠሠ በጀግንነት ስሜት "ቀይ ባሕር ዳርቻ የጀግኖች መፈተኛ..." "አሰብና ምጽዋ የኢትዮጵያ ወደቦች" በማለት ሲያዜም የሕዝቡን ሥነ-ልቦናዊ ባለቤትነት አንጸባርቆታል።

በተመሳሳይ ታላቁ የኪነ-ጥበብ ሰው እና የብዕር ጀግና ሎሬት ፀጋዬ ገብረመድህን፣ በሥራዎቹ ውስጥ የቀይ ባሕርን ጉዳይ ከኢትዮጵያ ጥንታዊነት ጋር በጥብቅ አቆራኝቶታል። ለእርሱ ባሕር ማለት የሀገር የታሪክ ማኅደር፣ የሥልጣኔ መነሻና የነፃነት አርማ ነው። ሎሬቱ የውኃና የደም ትሥሥርን በሥነ-ግጥም ሲያዋህድ፣ መንፈሳዊ፣ ታሪካዊ እና ሥነ-ልቦናዊ ትሥሥሩን አስፍሮታል።

የ1983-1985ቱ መቆረጥ

ወደ የቅርብ ጊዜ ታሪካችን ስንመጣ፣ ኢትዮጵያ በ1985 ዓ.ም የባሕር በሯን ያጣችበት መንገድ በአሁኑ ወቅት በታሪክ ተመራማሪዎች፣ በፖለቲከኞችና በመላው ሕዝብ ዘንድ በሰፊው እየተተቸ ይገኛል። ይህ ክስተት ታሪካዊ ስህተት መሆኑን የሚያሳዩ በርካታ አሳዛኝ መገለጫዎች አሉ።

1.  የሕዝብ ውሳኔ አለመኖሩ፦ የኤርትራ ሪፈረንደም ሲካሄድ፣ መላው የኢትዮጵያ ሕዝብ ስለ ታሪካዊ የባሕር ወደብ መብቱ ፈጽሞ አልተጠየቀም፤ ድምጹም አልተሰማም።

2.  የሕግ ክፍተት መኖሩ፦ ሀገሪቱ የባሕር በር አልባ መሆኗ በኢትዮጵያ ፓርላማ ወይም በሕጋዊ ተቋማት በአግባቡ ተወያይቶበት አልጸደቀም፤ የጥቂት ፖለቲከኞች የጓዳ ስምምነት ብቻ ነበር።

ከዚህም ባሻገር የመሠረተ ልማት ኪሳራው እጅግ ዘግናኝ ነበር። በአሰብ የነበረው ግዙፍ የነዳጅ ማጣሪያ እና ወደብ የተገነባው በደሃው የኢትዮጵያ ሕዝብ አንጡራ ሀብት እና ላብ ነበር።

ኢትዮጵያ ለዘመናት ያንን ወደብ ስታለማ፣ ግዙፍ የባሕር ኃይል መርከቦችን ስታሰማራ ቆይታ፣ በአንድ ጀምበር “ባሕር የለሽ” መባሏ በዜጎች ዘንድ እንደ ታላቅ ውርደትና የማይዘነጋ ክህደት ተደርጎ ተቆጥሯል። ከሁሉ በላይ ደግሞ፣ በታሪክ ትልቅ ስምና ግርማ ሞገስ የነበረው የኢትዮጵያ ባሕር ኃይል ያለምንም ስትራቴጂካዊ ምትክ እና ክብር እንዲፈርስ መደረጉ የዚህ ታሪካዊ ስህተት አሳዛኝ ማሳያ ነው።

የለውጡ መንግሥት ድፍረት እና የ"ሁለት ውኃዎች" ዶክትሪን

ከ2010 ዓ.ም ወዲህ በኢትዮጵያ የመጣው የፖለቲካ ለውጥ፣ ይህንን የቀይ ባሕርን ጉዳይ ከተዘጋበት የአርምሞ ማኅደር በድፍረት አውጥቶታል። ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ የቀይ ባሕርን ጉዳይ የኢትዮጵያ የሕልውና ጥያቄ እንደሆነ በማስረገጥ፣ ይህንን የዘመናት ስብራት በድፍረት መጋፈጥ እንደሚገባ በዓለም አደባባይ አውጀዋል!

ጠቅላይ ሚኒስትሩ በዚህ አጀንዳ ላይ ያሳዩት ግልጽነት እና ቀጥተኝነት በውስጡ ሲንገበገብ የነበረውን ሁሉ አነቃቅቶታል። ይህ ሁኔታ ለዘመናት ተዳፍኖ የነበረውን ናፍቆት ወደ ተግባራዊ ሀገራዊ ንቅናቄ ቀይሮታል።

ይህ ትልቅ ድፍረት የታከለበት እርምጃ፣ ኢትዮጵያ የባሕር በሯን ያጣችበትን የታሪክ ሂደት “ፍትሐዊ ያልሆነ እና ሕገ-ወጥ” ብሎ ከመጥራት ይጀምራል። የለውጡ መንግሥት ባሕር መፈለግን እንደ “ጥቃት” ሳይሆን፣ በተጨባጭ እንደ “ታሪካዊ ፍትሕ ፍለጋ” እና የዜጎችን “ጂኦግራፊያዊ እስር መስበር” መሆኑን አሳይቷል።

የዛሬው የኢትዮጵያ ወጣት ትውልድ ይህንን የቀይ ባሕርን ጥሪ የተቀበለው በሙሉ ልብ እና በማይናወጥ ቁርጠኝነት ነው። በተለይም ወጣቱ የቀይ ባሕርን ጉዳይ ከኢኮኖሚያዊ ጥያቄነትም ባሻገር፣ የሀገር ኩራት፣ የማንነት እና የታሪክ ባለቤትነት ጥያቄ አድርጎ ወስዶታል።

የኢትዮጵያ የቀድሞ ጦር ሠራዊት አባላት እና የባሕር ኃይል አርበኞችም “የሀገር ጥሪ” ሲሰማ ከፊት መስመር ቆመው ልምዳቸውን ለማካፈል ያላቸውን ዝግጁነት አረጋግጠዋል።

የቀይ ባሕር ስትራቴጂካዊ ምሰሶዎች፦ 

· * ታሪካዊ ፍትሕ፦ የታሪክ ስህተትን ማረም እና የኢትዮጵያን ተፈጥሯዊ መብት ማስመለስ። 

*ኢኮኖሚያዊ ነፃነት፦ የንግድ ጥገኝነትን በመቀነስ፣ ሀገሪቱ በየዓመቱ የምታወጣውን በቢሊዮን የሚቆጠር የወደብ ኪራይ ወጪ መቆጠብ።

· *ብሔራዊ ደኅንነት፦ ቀይ ባሕርን እና ቀጣናውን የሚጠብቅ ዘመናዊ የባሕር ኃይል መልሶ በማደራጀት የሀገሪቱን ሉዓላዊነትና የሥጋት ምንጮችን ማስወገድ።

q*ቀጣናዊ ውህደት፦ የጋራ ተጠቃሚነትን መሠረት ያደረገ የኢኮኖሚ ኮሪደር በመገንባት ዘላቂ ሰላምን ማረጋገጥ። ኢትዮጵያ ለጎረቤቶቿ ውኃ በነፃ ስታካፍል፣ እነሱ ደግሞ ባሕራቸውን ለኢትዮጵያ በጋራ ተጠቃሚነት መርህ ሊከፍቱ ይገባል የሚለው የፍትሐዊነት ጥያቄ ጠንካራ መሠረታችን ነው።

የቀይ ባሕር ጥሪ ዛሬም በኢትዮጵያውያን ልብ ውስጥ የናፍቆት ጥሪ፣ የትዝታ ማዕበል፣ እና የፍትሕ ጩኸት ነው። ኢትዮጵያ የባሕር በሯን ስትፈልግ፣ ኢኮኖሚያዊ ትርፍ ለማጋበስ ብቻ ሳይሆን፣ ለዘመናት የቆሰለውን የብሔራዊ ሥነ-ልቦና ስብራት ለመጠገን፣ ክብሯን ለመመለስ እና ብሔራዊ ደኅንነቷን ለማረጋገጥ ነው።

ትውልዱ ይህንን ጥልቅ መንፈሳዊ፣ ታሪካዊ እና ጂኦግራፊያዊ ትሥሥር ተረድቶ፣ በሰላምና በጋራ ተጠቃሚነት መርህ የሀገሩን ሉዓላዊ መብት ለማስከበር ከመቼውም ጊዜ በላይ ተነሳስቷል። የቀይ ባሕር ሞገድ እና የኢትዮጵያውያን መንፈስ ለዘላለም የተሳሰሩ ናቸው፤ ይሄም ትሥሥር ፈጽሞ ሊበጠስ አይችልም!

በአዶኒያስ ወልደአረጋይ 

#Ethiopia #RedSea #SeaAccess #EBC