ቀይ ባሕር በዓለም አቀፍ ደረጃ እጅግ ወሳኝ ከሆኑ የባሕር መስመሮች አንዱ ሲሆን፣ ለአህጉራት እንደ ድልድይ ሆኖ የሚያገለግል የዓለማችን የንግድ የደም ስር ነው።

ይህ የውኃ አካል በሰሜን በኩል በሱዌዝ ካናል በኩል ወደ ሜዲትራኒያን ባሕር፣ በደቡብ ደግሞ በባቢል መንደብ በኩል ወደ ህንድ ውቅያኖስ የሚወስድ በመሆኑ፣ የሸቀጦች ዝውውር ብቻ ሳይሆን የኃያላን ሀገራት የፖለቲካ ፍላጎትና የጸጥታ ስትራቴጂዎች የሚጋጩበት ትልቅ መድረክ ሆኖ ይገኛል።

የቀይ ባሕር ኢኮኖሚያዊ ፋይዳ በዓለም አቀፍ ንግድ ውስጥ

የቀይ ባሕር ፋይዳ የሚለካው በዓለም አቀፍ አቅርቦት ሰንሰለት ባለው ወሳኝነት ነው። በየዓመቱ ከዓለም አቀፍ የባሕር ላይ ንግድ ውስጥ ከ10 እስከ 12 በመቶ የሚሆነው በዚህ መስመር የሚያልፍ ሲሆን፣ በየዓመቱ ከ22 ሺህ በላይ መርከቦች ጉዟቸውን ያደርጋሉ።

በተለይም ለኮንቴይነር ንግድ እጅግ ወሳኝ ሲሆን፣ ከዓለም አቀፍ የኮንቴይነር ንግድ ውስጥ 30 በመቶ የሚሆነው በዚህ መስመር ይጓጓዛል። ይህም ከአውሮፓ ወደ እስያ እና በተቃራኒው የሚጓጓዙ የኢንዱስትሪ ውጤቶች በዚህ መስመር ላይ ጥገኛ መሆናቸውን ያሳያል።

በአሁኑ ወቅት የጸጥታ ሁኔታው ለውጥ ቢያሳይም፣ የቀይ ባሕር አስፈላጊነት ሊተካ የማይችል መሆኑን ቀጥሏል። ለምሳሌ እ.አ.አ. በጥር 2026 ብቻ 1,079 የጭነት መርከቦች በባቢል መንደብ ማለፋቸው ተመዝግቧል።

የቀይ ባሕርን የኢነርጂ ፋይዳ ስንመለከትም፣ የዓለማችን የባሕር ላይ ነዳጅ ንግድ 12 በመቶው ወይም በቀን እስከ 9.2 ሚሊዮን በርሜል የሚደርስ ነዳጅ በዚህ መስመር ያልፋል።

በተጨማሪም የዓለማችንን የሩዝ ንግድ 20 በመቶ እና የስንዴ ንግድ 15 በመቶ የሚሆነው በዚህ መስመር ስለሚጓጓዝ ለዓለም የምግብ ዋስትና ቁልፍ ሚና አለው።

ጂኦ-ፖለቲካዊ ሽኩቻ እና የጸጥታ ስጋቶች

ቀይ ባሕር የኃያላን ሀገራት ወታደራዊ እና ስትራቴጂካዊ ፍላጎት የሚያርፍበት ስፍራ ነው። ጅቡቲ የአሜሪካ፣ የቻይና፣ የፈረንሳይ፣ የጃፓን እና የጣሊያን ወታደራዊ ካምፖችን በማስተናገድ ከፍተኛ ወታደራዊ ክምችት ካላቸው ቦታዎች አንዱ ሆናለች። ሌሎች ሀገራትም በተለያዩ መንገዶች በቀጠናው ፍላጎታቸውን እየገለጹ እና እየተገበሩ ይገኛሉ።

ይሁን እንጂ ከእ.አ.አ. ህዳር 2023 ጀምሮ በየመን በሚንቀሳቀሱ የሁቲ አማፂያን የሚሰነዘሩ የድሮንና የሚሳኤል ጥቃቶች ንግዱን አስተጓጉለዋል። በዚህም ምክንያት መርከቦች በአፍሪካ ዙሪያ በ"ኬፕ ኦፍ ጉድ ሆፕ" ለመዞር ተገድደዋል። ይህ አማራጭ መንገድ ከ6,000 እስከ 11,000 ተጨማሪ የባሕር ማይል ርቀት፣ ከ10 እስከ 14 ተጨማሪ ቀናት እና በአንድ ጉዞ ብቻ እስከ 1 ሚሊዮን ዶላር ተጨማሪ የነዳጅ ወጪ ያስከትላል። ይህ የጸጥታ ቀውስ የኢንሹራንስ ዋጋን እስከ አስር እጥፍ በመጨመር የዓለም አቀፍ የሸቀጦች ዋጋ እንዲንር አድርጓል።

አካባቢያዊ እና ሰብአዊ ቀውሶች

የቀይ ባሕር ቀውስ በንግዱ ላይ ብቻ ሳይሆን በሰብአዊ ህይወትና በተፈጥሮ ላይም ጉዳት አድርሷል። በየመን እና በሱዳን ለሚገኙ ዕርዳታ ፈላጊዎች የሚቀርቡ የምግብና የመድሃኒት ዕርዳታዎች በመስተጓጎላቸው ምክንያት በየመን የህጻናት የተመጣጠነ ምግብ እጥረት በ15 በመቶ ጨምሯል። በአካባቢ ብክለት ረገድም እ.አ.አ. በየካቲት 2024 የሰመጠችው "ሩቢማር" መርከብ የፈጠረችው የነዳጅ ፍሳሽና የማዳበሪያ ብክለት በኮራል ሪፎችና በባሕር ህይወት ላይ ከፍተኛ ስጋት ደቅኗል። በተጨማሪም መርከቦች ረጅም መንገድ በመጓዛቸው የካርቦን ዳይኦክሳይድ ልቀት በ30 በመቶ ጨምሯል።

የኢትዮጵያ ታሪካዊና ስትራቴጂካዊ የባሕር በር ፍላጎት

ኢትዮጵያ ለቀይ ባሕር ያላት ፍላጎት የታሪክ፣ የኢኮኖሚ እና የህልውና ጉዳይ ነው። ከጥንቱ የአክሱም ስልጣኔ ጀምሮ  በቀይ ባሕር ኃያል የነበረችው ኢትዮጵያ፣ ከደርግ ውድቀት ጀምሮ የባሕር በር የሌላት (Landlocked) አገር ሆናለች።

ቀይ ባሕር በዓለም አቀፍ ኢኮኖሚ ውስጥ ያለው ቦታ የማይተካና የኃያላን ሀገራት ፍላጎት ማእከል ነው። ለኢትዮጵያ ደግሞ ቀይ ባሕር የኢኮኖሚ እድገቷ ዋስትና እና የብሄራዊ ደህንነቷ አካል ነው። የባሕር በር የሌላት አገር ሆና መቀጠሏ እድገቷን የሚገታ በመሆኑ፣ የባሕር በር የማግኘት ጥረቷ ተገቢና ፍትሃዊ ነው። ይህ ፍላጎት በቀጠናው ካሉ ሀገራት ጋር በጋራ ተጠቃሚነትና በሉዓላዊነት መከባበር ላይ ተመስርቶ መፈጸሙ ለቀጠናው ዘላቂ ሰላምና ትስስር ወሳኝ ፋይዳ ይኖረዋል። ኢትዮጵያ ወደ ወደቡ መጠጋቷ የባሕር ላይ ደህንነትን ለመጠበቅና የቀጠናውን መረጋጋት ለማረጋገጥ የሚኖራት ሚና ከፍተኛ ይሆናል።

ባጠቃላይ፣ የኢትዮጵያና የቀይ ባሕር ቁርኝት የታሪክ አጋጣሚ ሳይሆን የጂኦ-ፖለቲካዊ እውነትና የህልውና ስንክሳር ነው። ኢትዮጵያ በቀይ ባሕር ዳርቻ ላይ የምታሳየው ጽኑ ፍላጎት የ130 ሚሊዮን ህዝቦቿን የወደፊት ተስፋ ከማረጋገጥ ባሻገር፣ የቀጠናውን ሰላምና የባሕር ላይ ንግድ ደህንነት በዘላቂነት ለማጽናት የሚረዳ ብርቱ የታሪክ ግዴታ ነው። ይህ ለሀገራችን የመተንፈሻ አካል፣ ለኢኮኖሚያችን ደግሞ የደም-ስር የሆነው የቀይ ባሕር ጉዳይ፤ እውን መሆኑ ለምስራቅ አፍሪካ የተቀናጀ ብልፅግና አይቀሬና ወሳኝ ምዕራፍ ሆኖ ይቀጥላል። ኢትዮጵያ ወደ ባሕር የምታደርገው ጉዞ የሉዓላዊነት ማኅተም እንጂ የፍላጎት ቅንጦት አይደለም።

በአዶኒያስ ወልደአረጋይ