Faayidaawwan Marii Biyyaalessaa irraa argaman

**********************

Mariin biyyaaleessaa sababoota gurguddoo dhimma uummataa fi biyyaa ta'an irratti hundaahuun mari’atama.

Adeemsi kun Itoophiyaa keessatti adeemsa haaraa yoo ta'u, dhimmoota waggoota hedduuf biyyattii keessatti wal-falmisiisoo ta’aa turan furuuf kan kaayyeffatedha.

Adeemsi marii kun yeroo baay'ee yeroo dheeraa fudhata, akkasumas hirmaannaa namoota dhuunfaa irraa eegalee hanga jaarsolii biyyaa, hayyootaa fi hoggantoota siyaasaatti jiran hunda ni barbaada.

Hirmaannaan namoota siivilii immoo adeemsichi akka milkaahuuf dhiibbaa gaarii uuma.

1. Kaayyoo Guddaa Marii Biyyaleessaa Itoophiyaa

Marii kanaan dhimmoota bu’uuraa armaan gadii furuun ni danda'ama jedhameet yaadama:

• Waliigaltee Biyyaaleessaa Uumuu: Dhimmoota akka seenaa biyyattii, alaabaa fi afaan hojii irratti ilaalcha garaa garaa jiru giddu-galeessa taasisuu.
• Heera Mootummaa: Sirna Federaalizimii fi qoodinsa aangoo irratti waliigaltee uumuu.
• Nageenya Waaraa: Walitti bu'iinsa irra deddeebi'ee uummamuuf furmaata waaraa fiduu.

2. Komiishinii Marii Biyyaleessaa (ENCD)

Marichi kan hogganamu jiru Komishiinii of danda’een yoo ta'u, miseensonni isaa 11 Mana Marii Bakka Bu'oota Uummataatiin kan moggaafamanidha.

• Hojiin isaanii: Ajandaawwan marii sassaabuu, hirmaattota filuu fi maricha qindeessuudha.
• Ibsa: Komishiinichi "Mootummaa irraas ta'e gareewwan siyaasaa irraa walaba" ta'ee hojjechuuf waadaa galeera.

3. Sadarkaawwan Hojii Mariichaa

Adeemsi marii kun kutaalee saditti qoodama:

A.Qophii: Naannolee hunda keessatti hirmaattota adda baasuu fi ajandaa sassaabuu

B.Marii (Dialogue): Gareewwan garaa garaa (hawaasa, hayyoota, Abbootii amantii fi Paartilee siyaasaa) dhimmoota irratti waliin mari’achuu.

C. Hojiirra Oolchuu: Bu'aa marii kanaan argamu hojiitti hiikuu.

4. Hudhaalee Jiran

• Waraana fi rakkoo nageenya
• Amanamummaa
• Hirmaannaa Gareewwan Hidhatanii

Mariin Biyyaleessaa karaa sirrii fi hirmaachisaa ta'een yoo gaggeeffame, biyya tokkoof bu'aa bu’uuraa fi yeroo dheeraa ni fida.

Bu'aawwan ijoo keessaa muraasni kanneen armaan gadiiti:

1. Nageenya Waaraa Buusuu

Mariin kun sababoota dhiibbaa uumanii fi walitti bu'iinsa fidan irratti xiyyeeffata.

Gareewwan ilaalcha adda addaa qaban walitti dhiheessuun, lola meeshaan gaggeeffamu gara falmii yaadaatti jijjiira.

2. Waliigaltee Biyyaleessaa Uumuu

Biyya tokko keessatti dhimmoota gurguddoo irratti yaada tokko qabaachuun dhabamuu danda'a.

Mariin biyyaleessaa dhimmoota armaan gadii irratti waliigaltee uuma:

• Seenaa Biyyaa: Seenaawwan wal falmisiisoo ta'an irratti hubannoo waloo uumuu.
• Mallattoo Biyyaa: Alaabaa, faaruu fi ayyaanota biyyaleessaa irratti waliigaluu.
• Heera Mootummaa: Sirna ittiin bulmaataa namni hundi irratti waliigalu uumuu.

3. Sirna Diimokiraasii Cimsuu

Mariin kun dhaabbilee diimokiraasii (akka mana murtií, boordii filannoo fi kan kana fakkaatan) amanamummaa akka argatan gargaara.

Namoonni hunduu sagaleen isaanii akka dhagahamu waan taasisuuf amantii uummanni sirna siyaasaa irratti qabu dabala.

4. Dinagdee Tasgabbeessuu

Biyyi nageenya hin qabne dinagdeen ishee hin guddattu. Mariin biyyaleessaa tasgabbii siyaasaa yoo fide:

• Abbootii qabeenyaa biyya keessaa fi alaa kakaasa.
• Carraa hojii uuma.
• Misoomni akka hin gufanne taasisa.

5. Araaraa fi Dhugaa Baasuu

Garaa garummaa kanaan dura turaniin miidhaan gahee yoo jiraate, mariin kun carraa dhiifamaa fi araaraa uuma. Namoonni miidhaan irra gahe akka dhagahamanii fi haqni akka uumamuuf karaa saaqaa.

6. Sirna Federaalizimii fi Qoodinsa Aangoo

Itoophiyaa keessatti, mariin kun aangoon akkamitti akka qoodamu, naannoleen akkamitti akka ofiin of bulchan fi walitti dhufeenyi naannolee gidduu jiru akkamitti akka fooyya'u furmaata waaraa fiduu danda'a.

Hayimaanot Kabbadaatu qindeesse