በመካከለኛው ምስራቅ ላለፉት 110 ቀናት ሲካሄድ የቆየውን እና ቀጣናውን ወደ ከፍተኛ ሁከት ከቶ የነበረውን መጠነ-ሰፊ ጦርነት በይፋ የሚያከትም ታሪካዊ “የኢስላማባድ የመግባቢያ ሰነድ” (Islamabad MoU) በዋሽንግተን እና በቴህራን ከፍተኛ አመራሮች መካከል ሙሉ በሙሉ መረጋገጡና ፍጻሜ ማግኘቱ ተሰምቷል። ይህ ስምምነት ይፋ መደረጉን ተከትሎ በዓለም አቀፍ የፋይናንስ እና የነዳጅ ገበያ ላይ ፈጣን እና ታይቶ የማይታወቅ መነቃቃት የተመዘገበ ሲሆን፣ የቀጣናው ሀገራት እና የዓለም ኃያላን መንግሥታት ክስተቱን በበጎነቱ ተቀብለውታል። ይሁን እንጂ ስምምነቱ ዘላቂ ሰላምን ሊያሰፍን የሚችለው በቀጣዩ አርብ በስዊዘርላንድ በሚከናወነው ይፋዊ የፊርማ ሥነ-ሥርዓት እና በተግባራዊ አፈፃፀሙ ላይ በሚታዩ ተጨባጭ እርምጃዎች ብቻ መሆኑን ዲፕሎማቶች እና ተንታኞች በጥንቃቄ እየገለጹ ይገኛሉ።

 የዓለም አቀፍ የፋይናንስ ገበያ መነቃቃት እና የነዳጅ ዋጋ መውረድ

 የሰላም ስምምነቱ መረጋገጡን ተከትሎ፣ በጦርነቱ ምክንያት ታናሽቶ የነበረው የዓለም አቀፍ ንግድ እና የኢኮኖሚ መዋቅር ፈጣን ማገገም ማሳየት ጀምሯል። በተለይም በኤዥያ-ፓስፊክ ቀጣና እና በአሜሪካ የሚገኙ ዋና ዋና የአክሲዮንና የሰነደ-መዋለ ነዋይ ገበያዎች ታይቶ የማይታወቅ ከፍተኛ ሰርጅ እና የዋጋ ጭማሪ አስመዝግበዋል። ይህ መነቃቃት የወደፊት የቴክኖሎጂ ሰነደ-ሙላቶችንም ያንኳኳ ሲሆን፣ ጠቋሚ መለኪያዎቻቸው በከፍተኛ መቶኛ ከፍ ብለዋል።

 በአንጻሩ፣ በጦርነቱ ሳቢያ በከፍተኛ ሁኔታ ንሮ የነበረው የዓለም አቀፍ የብሬንት ድፍድፍ ነዳጅ ዋጋ ከ4 በመቶ በላይ በመቀነስ በአንድ በርሜል ወደ 83 ዶላር ከ70 ሳንቲም ዝቅ ብሏል። ይህ ፈጣን የኢኮኖሚ መለዋወጥ የሆርሙዝ ባሕረ-ሰላጤ መዘጋትና መከፈት ለዓለም አቀፍ ንግድ መዋቅር ምን ያህል ወሳኝ እና የደም ሥር እንደሆነ በተግባር ያሳየ ክስተት ነው።

 የስምምነቱ 14 ነጥቦች ረቂቅ እና የቴህራን ቅድመ-ሁኔታዎች

የዚህ ታሪካዊ ስምምነት መሠረት የሆነው የኢስላማባድ የመግባቢያ ሰነድ ረቂቅ 14 ዋና ዋና ነጥቦችን የያዘ መሆኑን የኢራን የዜና ምንጮች በስፋት ይፋ አድርገዋል። ይህ ሰነድ ቀጣናዊ እና ዓለም አቀፋዊ የኃይል ሚዛንን የሚቀይሩ እጅግ ወሳኝ ስምምነቶችን ያካተተ ነው፦

 · የወታደራዊ እርምጃዎች ማክተም፦ በሁሉም ግንባሮች፣ በተለይም በሊባኖስ ግንባር ላይ የሚካሄደው ጦርነት በአስቸኳይ እና በቋሚነት እንዲቆም ይደነግጋል።

·  እገዳዎችን ማንሳት እና የባሕር መስመር፦ የአሜሪካ የባሕር ላይ ከበባ በ30 ቀናት ውስጥ ሙሉ በሙሉ የሚነሳ ሲሆን፣ የሆርሙዝ ባሕረ-ሰላጤ ወዲያውኑ ክፍት ይደረጋል። በተጨማሪም አሜሪካ ወታደሮቿን ከኢራን ዙሪያ ለማስወጣት ተስማምታለች።

· የነዳጅ ሽያጭ እና የፋይናንስ እገዳ፦ በኢራን የነዳጅ ሽያጭ ላይ የተጣሉ ማዕቀቦች የሚታገዱ ሲሆን፣ በ60 ቀናት የድርድር መስኮት ውስጥ በዓለም አቀፍ ባንኮች የታገዱ 24 ቢሊዮን ዶላር የኢራን የፋይናንስ ሀብቶች ደረጃ በደረጃ ይለቀቃሉ።

· የኑክሌር ጉዳይ እና ቅድመ-ሁኔታዎች፦ ስምምነቱ ከተፈረመ በኋላ ባሉት 60 ቀናት ውስጥ በኑክሌር ጉዳዮች ላይ የመጨረሻ ውሳኔ ላይ ለመድረስ ድርድር ይደረጋል። ይሁን እንጂ ቴህራን የታገዱት ሀብቶቿ ግማሽ ያህሉ ሳይለቀቁ እና የሆርሙዝ ባሕረ-ሰላጤ ገደቦች ሙሉ በሙሉ ሳይነሱ የመጨረሻው ድርድር እንደማይጀምር በቅድመ-ሁኔታነት አስቀምጣለች።

 የስልታዊ መርሃ-ግብሮች መወገድ፦ ለአሜሪካ እና ለእስራኤል ትልቅ ስጋት የነበሩት የኢራን ሚሳይል መርሃ-ግብር እና ቀጣናዊ የጥምረት ግንባር ድጋፎች ከድርድሩ አጀንዳ ላይ ሙሉ በሙሉ እንዲወገዱ መደረጉ የስምምነቱ ትልቁ መዋቅራዊ ስኬት ተደርጎ ተወስዷል።

በቴህራን የሚገኙ የፖለቲካ ተንታኞች እንደሚያመለክቱት፣ ይህ ስምምነት በተራው የኢራን ሕዝብ ዘንድ ተቀባይነት የሚያገኘው በተግባር በሚያመጣው ለውጥ ላይ ብቻ ነው። የሀገሪቱ የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ከፍተኛ የሥራ ኃላፊዎች እንዳወጁት፣ ይፋዊው እና ሕጋዊው የፊርማ ሥነ-ሥርዓት በቀጣዩ አርብ በስዊዘርላንድ አገር ይከናወናል። ቴህራን ይህንን ስምምነት እንደ ስኬታማ የዲፕሎማሲ እና የወታደራዊ መከላከያ ውጤት አድርጋ እየቀረጸችው ትገኛለች። ጉዳዩ ሙሉ በሙሉ በ“እኩልነት እና በጋራ ተጠቃሚነት” መርህ ላይ የተመሠረተ በመሆኑ፣ እያንዳንዱ ወገን የገባውን ቃል በተግባር ማሳየት እንዳለበት አጽንኦት ተሰጥቶታል።

የሆርሙዝ ባሕረ-ሰላጤ እና የማሪታይም ዘርፍ ተግዳሮቶች

የዋሽንግተን አመራሮች መጀመሪያ ላይ ስምምነቱ መደረሱን ተከትሎ የሆርሙዝ ባሕረ-ሰላጤ ወዲያውኑ ክፍት እንደሚሆን በይፋ ገልጸው የነበረ ቢሆንም፣ ከጥቂት ሰዓታት በኋላ ግን መግለጫቸውን ለማስተካከል ተገደዋል። ይፋዊው የባሕር መስመር መከፈት በቀጣዩ አርብ ከሚከናወነው የፊርማ ሥነ-ሥርዓት ጋር አብሮ የሚተገበር መሆኑ ታውቋል። ይሁን እንጂ ስምምነቱ ከተረጋገጠበት ሌሊት ጀምሮ በአሜሪካ ተጥሎ የነበረው የባሕር ላይ ከበባ ማክተሙ ታውቋል።

የባሕር ላይ ትራንስፖርት ዘርፍ ተንታኞች እንደሚሉት፣ በባሕረ-ሰላጤው ላይ ያለው የንግድ መርከቦች እንቅስቃሴ ወደ ቀድሞው መደበኛ ደረጃ ለመመለስ ወራትን ሊወስድ ይችላል። ለዚህም በውሃው ላይ የተጠመዱ የባሕር ላይ ፈንጂዎችን ሙሉ በሙሉ የማጽዳት ሥራ መቅደም ያለበት ሲሆን፣ የኢንሹራንስ ኩባንያዎች እምነት መመለስ እና በጦርነቱ የፈረሱ የባሕረ-ሰላጤው ሀገራት የነዳጅ ማምረቻ መሠረተ-ልማቶች መጠገን ጊዜ የሚጠይቅ መሆኑ ተጠቅሷል።

የኳታር እና የፓኪስታን ስኬታማ የሽምግልና ዲፕሎማሲ

ይህንን ታሪካዊ ስምምነት ከፍጻሜ ለማድረስ የቀጣናው ሀገራት ዲፕሎማቶች ከፍተኛ ሚና ተጫውተዋል። ለ17 ሰዓታት ያህል በቴህራን ጥብቅ ድርድሮችን ስታካሂድ የቆየችው የኳታር ከፍተኛ የዲፕሎማሲ ልዑካን ቡድን ሥራዋን አጠናቃ ወደ ዶሃ ተመልሳለች። የኳታር ከፍተኛ አመራሮች ለተገኘው ውጤት ለአደራዳሪዋ ፓኪስታን ምስጋና ያቀረቡ ሲሆን፣ ቀጣይ ንግግሮች በአዎንታዊ መንፈስ እንዲቀጥሉ ፍላጎታቸውን ገልጸዋል።

በቀጣዩ ሳምንት ለሚከናወነው ታሪካዊ የፊርማ ሥነ-ሥርዓት መነሻ የሚሆኑ የዝግጅት ስብሰባዎች በዶሃ መካሄድ ይጀምራሉ። ይህ የሰላም ሂደት የቀጣናው ሀገራት ዲፕሎማቶች ዋሽንግተን እና የአውሮፓ መንግሥታት የፈጠሩትን ታላቅ ዓለም አቀፍ ቀውስ በራሳቸው አቅም መፍታት እንደሚችሉ ያሳዩበት ታሪካዊ ክስተት ተደርጎ ተወስዷል።

የእስራኤል አቋም እና የሊባኖስ ግንባር “ቀይ መስመር”

በዚህ ስምምነት ውስጥ ትልቁ ስጋት የእስራኤል አቋም ነው። ስምምነቱ ይፋ ከመደረጉ ጥቂት ደቂቃዎች በፊት እንኳ የእስራኤል ጦር በቤሩት ደቡባዊ ዳርቻ ላይ አውዳሚ ጥቃቶችን ሲፈጽም የነበረ ሲሆን፣ በአሁኑ ወቅትም ወታደሮቿ በደቡብ ሊባኖስ ሰፊ ቦታዎችን ተቆጣጥረው ይገኛሉ።

የቀጣናው ተንታኞች እንደሚያስጠነቅቁት፣ እስራኤል ይህንን ስምምነት ለማክሸፍ እና ጦርነቱ እንዲቀጥል ከፍተኛ ፍላጎት አላት። የሊባኖስ ግንባር መረጋጋት እና የእስራኤል ጦር መውጣት ለቴህራን የማይሻገር “ቀይ መስመር” በመሆኑ፣ ዋሽንግተን በቴል አቪቭ ላይ ጠንካራ ተፅዕኖ ካላሳደረች ስምምነቱ በማንኛውም ሰዓት ሊፈርስ ይችላል።

የዋሽንግተን የውስጥ ፖለቲካ ፍትጊያ

በዋሽንግተን የውስጥ ፖለቲካ ረገድ፣ ይህ ስምምነት ከፍተኛ ውዝግብ ፈጥሯል። የዲሞክራቲክ ፓርቲ ከፍተኛ አመራሮች አሜሪካ እ.ኤ.አ. በ2015 የነበራትን አስተማማኝ የኑክሌር ስምምነት የአሁኑ ፕሬዚዳንት በአንድ ወገን በመቅደድ ሀገሪቱን ወደማይፈለግ ጦርነት መክተታቸውን እና የነዳጅ ዋጋ እንዲንር ማድረጋቸውን በጽኑ ተችተዋል። የውጭ ጉዳይ ኮሚቴ ከፍተኛ አባላትም ማንኛውም የመጨረሻ ስምምነት በምክር ቤቱ በኩል ጥብቅ ቁጥጥር ሊደረግበት እንደሚገባ አሳስበዋል።

የዓለም መሪዎች ምላሽ እና የአውሮፓ ኃያላን አቋም

ይህ ታሪካዊ ስምምነት በዓለም አቀፍ ደረጃ ትልቅ ተስፋን ያሰነቀ ሲሆን፣ የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ዋና ጸሐፊ አንቶኒዮ ጉተሬዝ ስምምነቱን ለግጭቱ መፍትሔ የሚበጅ “ወሳኝ እርምጃ” ሲሉ የገለጹት ሲሆን፣ ወገኖች ለዘላቂ ሰላም ጥረታቸውን እንዲያባዙ ጥሪ አቅርበዋል።

የአውሮፓ ኃያላን—ብሪታንያ፣ ፈረንሳይ፣ ጀርመን እና ጣሊያን—በጋራ ባወጡት መግለጫ ፣ ኢራን በኑክሌር መርሃ-ግብሯ ላይ ሊረጋገጡ የሚችሉ እርምጃዎችን ስትወስድ፣ ማዕቀቦችን ለማንሳት ዝግጁ መሆናቸውን አስታውቀዋል። የቱርክ ፕሬዚዳንት ረሲብ ጠይብ ኤርዶጋንም ስምምነቱን በታላቅ እርካታ የተቀበሉት ሲሆን፣ ለሽምግልናው አስተዋጽኦ ላደረጉት ፓኪስታን፣ ኳታር እና ሳውዲ አረቢያ ምስጋና አቅርበዋል። የጃፓን፣ አውስትራሊያ እና ኒውዚላንድ መሪዎችም ስምምነቱ በቀጣናው ላይ የነበረውን ውጥረት ለማርገብ ገንቢ መሆኑን ገልጸዋል።

የቴህራን ወታደራዊ መዋቅር መግለጫ እና ማጠቃለያ

የስምምነቱን ይፋ መደረግ ተከትሎ፣ የኢራን የታጠቀው ኃይል ማዕከላዊ ዕዝ ለሀገሪቱ ሕዝብ ባስተላለፈው ልዩ መግለጫ፣ የተገኘው ውጤት የኢራን ብሔር የጽናት ድል መሆኑን አውጇል። ወታደራዊ መዋቅሩ ላለፉት 110 ቀናት በዘለቀው መጠነ-ሰፊ የጥቃት ጦርነት ላይ የሀገሪቱ መከላከያ ኃይል ያሳየውን ጽናት ያወደሰ ሲሆን፣ ጠላቶች ከሽንፈት እና ለሰላም እጅ ከመስጠት ውጪ ሌላ አማራጭ እንዳልነበራቸው በተግባር የተረጋገጠ መሆኑን አመልክቷል።

በአሁኑ ወቅት በመካከለኛው ምስራቅ ያለው ሁነታ በሁለት ተቃራኒ አቅጣጫዎች መካከል የቆመ እጅግ ስስ ሁኔታ ነው። በኳታር እና በፓኪስታን የተጀመረው ስኬታማ የዲፕሎማሲ መስመር ቀጣናውን ወደ ምጣኔ-ሀብት መረጋጋት ሊያመራ የሚችልበትን በር ከፍቷል። ይሁን እንጂ በቴህራን በኩል “ጣታችን አሁንም በቃታ ላይ ነው” የሚለው ወታደራዊ ዝግጁነት እና ከእስራኤል በኩል የሚታየው የወታደራዊ እርምጃ ፍላጎት፣ እስከ ቀጣዩ አርብ በስዊዘርላንድ በሚከናወነው የፊርማ ሥነ-ሥርዓት ድረስ ያለው ጊዜ እጅግ በጥንቃቄ ሊያዝ የሚገባው መሆኑን ያሳያል። የሆርሙዝ ሰርጥ መከፈት እና የሊባኖስ ግንባር መረጋጋት በአስደናቂ ሁኔታ በተግባር ካልተደገፉ፣ ቀጣናው አሁንም ለረጅም ጊዜ የሚዘልቅ ማብቂያ የሌለው ቀውስ ውስጥ የመውደቅ ዕድሉ እጅግ ሰፊ ነው በጥቅሉ ሲታይ።

 በሰለሞን ገዳ