የኢትዮጵያ የሉዓላዊ የባሕር በር ባለቤትነት ጥያቄ ከታሪክ ናፍቆት አልፎ፣ የሀገሪቱ የህልውና እና የብሔራዊ ደኅንነት መሠረት ሆኗል።

ከ130 ሚሊዮን በላይ ሕዝብ ያላት ኢትዮጵያ፣ ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ (ዶ/ር) እንደገለጹት "የመልክዓ-ምድራዊ እስር ቤት" ውስጥ ላለመቆየት የምታደርገው ጥረት አሁን ላይ ዓለም አቀፋዊ ትኩረት አግኝቷል።

ይህ ጥያቄ የቅንጦት ሳይሆን፣ በአፍሪካ ሁለተኛዋ ባለ ብዙ ሕዝብ ሀገር በዓለም አቀፍ ደረጃ ተወዳዳሪ ሆና ለመቀጠል የምታደርገው ፍትሐዊ ትግል ነው።

የኢኮኖሚ ነጻነት እና የሎጂስቲክስ ማነቆዎች

የኢትዮጵያን የባሕር በር ፍላጎት አይቀሬ ከሚያደርጉት ጉዳዮች ዋነኛው ኢኮኖሚያዊ ምክንያቱ ነው።

በአሁኑ ወቅት የሀገሪቱ የገቢ እና ወጪ ንግድ 95 በመቶ የሚሆነው በአንድ ኮሪደር ላይ የተንጠለጠለ ሲሆን፣ ይህም ለወደብ እና ለሎጂስቲክስ አገልግሎት በየዓመቱ ከ1.5 ቢሊዮን ዶላር በላይ ወጪን እያስከተለ ነው።

ይህ ጥገኝነት በምግብ ዋስትና፣ በኢንዱስትሪ ምርታማነት እና በዋጋ ግሽበት ላይ ቀጥተኛ ጫና እየፈጠረ ይገኛል። የፖሊሲ ጥናት ኢንስቲትዩት (PSI) ጥናት እንደሚያመለክተው፣ ዘላቂ የኢንዱስትሪ ልማትን ለማረጋገጥ እና የውጭ ቀጥታ ኢንቨስትመንትን ለመሳብ አማራጭ እና ሉዓላዊ የወደብ ተደራሽነት አስፈላጊ ነው።

የዓለም አቀፉ ማኅበረሰብ ዕይታ እና የ"ሁላችንም እናሸንፍ" መርሕ

የኢትዮጵያ ዲፕሎማሲያዊ ጥረት ከተለያዩ ሀገራት ትርጉም ያለው ተቀባይነትን እያገኘ ነው። የፈረንሳይ፣ የሕንድ እና የቱርክ መሪዎች የኢትዮጵያ የባሕር በር ጥያቄ ምክንያታዊ መሆኑንና በዲፕሎማሲያዊ መንገድ መፈታት እንዳለበት አፅንኦት ሰጥተዋል።

በኢትዮጵያ የኖርዌይ አምባሳደር ስቲያን ክሪስተንሰን እና የባንግላዲሽ አምባሳደር ኤር ቫይስ ማርሻል ሲትዋት ናዬም የሀገሪቱን የሕዝብ ብዛት እና የኢኮኖሚ ክብደት ከግምት በማስገባት፣ የወደብ ተደራሽነት ለንግድ እና ኢንቨስትመንት መሠረታዊ መሆኑን ገልጸዋል። የኢትዮጵያ መንግሥትም ይህንን ጥያቄ "በሕጋዊ፣ ሰላማዊ እና የጋራ ተጠቃሚነት" መርሕ ላይ በመመስረት፣ ለጎረቤት ሀገራት ከታላላቅ ፕሮጀክቶቿ ድርሻን እስከ ማካፈል የሚደርስ የሰጥቶ መቀበል አማራጭ አቅርቧል።

ሕጋዊ መሠረት እና የታሪክ ድርሻ

የኢትዮጵያ የባሕር በር ጥያቄ በዓለም አቀፍ ሕግጋት ላይ የጸና ነው። ኢትዮጵያ የዓለም አቀፍ የባሕር ሕግ ስምምነት (UNCLOS) ፈራሚ እንደመሆኗ፣ ስምምነቱ በአንቀጽ 125 ላይ የባሕር በር የሌላቸው ሀገራት ወደ ባሕር የመድረስ መብት እንዳላቸው ይደነግጋል። በተጨማሪም አንቀጽ 127 የትራንዚት ነጻነትን የሚያረጋግጥ እና የባሕር ዳርቻ ያላቸው ሀገራት አድልዎ የሌለበት የታሪፍ ተመን እንዲተገብሩ ያዝዛል። ከታሪክ አንጻርም ጥያቄው በአክሱም ሥልጣኔ ወቅት የነበረውን ሉዓላዊ የባሕር ይዞታ መነሻ ያደረገ ሲሆን፣ ይህም ለሀገራዊ ክብርና ሉዓላዊነት ማረጋገጫ ተደርጎ ይወሰዳል።

መሠረተ ልማት እንደ ዲፕሎማሲያዊ ድልድይ

ኢትዮጵያ "ተግባራዊ ውህደትን" እንደ ዋነኛ ስልት እየተጠቀመችበት ትገኛለች። ባለፈው ዓመት የተመሠረተው የጅቡቲ-ኢትዮጵያ-ደቡብ ሱዳን-ኡጋንዳ የኮሪደር ባለሥልጣን (DESSU) ለዚህ ትልቅ ማሳያ ነው። የአፍሪካ ልማት ባንክ ለዚህ ፕሮጀክት የፈቀደው 214.47 ሚሊዮን ዶላር ድጋፍ፣ በተለይም ለኢትዮጵያ የመልካ ጅሎ-አዋሽ ፈጣን መንገድ ማጠናቀቂያ የሚውለው ድርሻ፣ ሀገሪቱ ለቀጣናዊ ትስስርና ለአማራጭ የባሕር መዳረሻዎች የምትሰጠውን ትኩረት ያሳያል።

ማጠቃለያ እና ቀጣይ እርምጃዎች

ኢትዮጵያ የባሕር በር ፍላጎቷን በስኬት የማጠናቀቅ ጥረቷ በዲፕሎማሲና በሰላማዊ መንገድ ብቻ እንዲሆን ያላትን ጽኑ አቋም በተደጋጋሚ ገልጻለች። የቀጣናዊ መሠረተ ልማት ትስስርን በማጠናከር የጋራ ተጠቃሚነትን ለማረጋገጥ የጀመረችውን ሥራ ከመቀጠል ባለፈ፣ ከፈረንሳይ እና ከሩሲያ ጋር በሚደረጉ ስምምነቶች የባሕር ኃይሏን በቴክኒክና በሰው ኃይል የማደራጀት ሥራዋን አጠናክራለች። ለኢትዮጵያ የባሕር በር ጥያቄ የሚሰጠው ምላሽ በቀጣናው መረጋጋት ላይ የሚኖረው ሚና ከፍተኛ በመሆኑ፣ ጉዳዩ በንግግር እና በንግድ ስምምነቶች እንዲፈታ የሚደረገው ጥረት ተጠናክሮ ይቀጥላል።

በለሚ ታደሰ