«ቀይ ባሕርኛ» የሚለው እሳቤ ኢትዮጵያ በቀይ ባሕር አካባቢ ያላትን ጥንታዊና ተፈጥሯዊ ባለቤትነት የሚገልጽ ነው።

የኢትዮጵያ ነገሥታት በቀይ ባሕር ዳርቻዎች ላይ የነበራቸው ሥልጣን የማይናወጥ ነበር። ከጥንታዊው የአክሱም ሥልጣኔ ጀምሮ እስከ ቅርብ ጊዜው የዳግማዊ ምኒልክ እና የአፄ ዮሐንስ ዘመን ድረስ፣ የኢትዮጵያ ግዛት እስከ ባሕር ዳርቻ ድረስ ይዘልቅ ነበር።

በተለይም «ባሕረ ነጋሽ» የሚለው ማዕረግ በኢትዮጵያ አስተዳደር ውስጥ የነበረው ትልቅ ቦታ፣ ኢትዮጵያ ለባሕር በር የሰጠችውን ትኩረት የሚያሳይ ነበር።

ምጽዋና አካባቢው የኢትዮጵያ ዋነኛ መውጫዎች ነበሩ። ይሁን እንጂ በ19ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ ላይ ኦቶማን ቱርክ፣ ግብፅና በኋላም የጣሊያን ቅኝ ገዥዎች በቀይ ባሕር ዳርቻ የፈጸሙት ወረራ ኢትዮጵያን ከባሕር በርዋ የመለየት ሴራ መጀመሪያ ነበር።

በ1889 ዓ.ም ጣሊያን አሰብን መግዛቷን ተከትሎ የጀመረው መስፋፋት፣ ኢትዮጵያን «ወደብ አልባ» ለማድረግ የታለመ አካሄድ እንደነበር የታሪክ ማስረጃዎች ያሳያሉ።

ከዘመናዊቷ ኢትዮጵያ መመስረት በኋላ የተደረጉ የዲፕሎማሲ ትንቅንቆች፦

ከሁለተኛው የዓለም ጦርነት በኋላ፣ ኢትዮጵያ በቀይ ባሕር ላይ ያላትን መብት ለማስከበር ያደረገችው ትግል አስገራሚ ነበር። ጣሊያን በጦርነቱ መሸነፏን ተከትሎ፣ የኤርትራና የኢትዮጵያ ጉዳይ በታላላቅ አገራት (እንግሊዝ፣ አሜሪካ፣ ፈረንሳይና ሶቪየት ሕብረት) እጅ ወደቀ።

ኢትዮጵያ በወቅቱ የነበሩ የውጭ ጉዳይ መሪዎቿንና ዲፕሎማቶቿን በመጠቀም፣ ኤርትራን በፌደሬሽን ለመቀላቀልና የባሕር በር ባለቤትነቷን መልሳ ለማግኘት ከፍተኛ የዲፕሎማሲ ሥራ ሠርታለች። በለንደን እና በፓሪስ በተደረጉ ጉባኤዎች ላይ፣ ኢትዮጵያ «ያለ ባሕር በር መኖር እንደማትችል» እና የቀይ ባሕር ዳርቻ የታሪካዊ ግዛቷ አካል መሆኑን በማስረዳት የዓለምን ማኅበረሰብ ለማሳመን ጥራለች።

በተለይም በእንግሊዝ በኩል የነበረው «ኤርትራን የመከፋፈል» ሐሳብ፣ ኢትዮጵያ ቢያንስ አሰብን እና ምጽዋን እንድታገኝ የሚያስችል የነበረ ቢሆንም፣ ኢትዮጵያ ግን ሙሉ ኤርትራን የማስመለስ ዓላማ ነበራት። ይህ የታሪክ ሂደት በዲፕሎማሲው መድረክ ላይ የተደረገ እልህ አስጨራሽ ትንቅንቅ ነበር።

የኤርትራ ጉዳይ መፍትሔ አጥቶ ወደ ተባበሩት መንግሥታት ድርጅት (ተመድ) በተመራ ጊዜ፣ ኢትዮጵያ ሌላ የዲፕሎማሲ ምዕራፍ ከፈተች።

በተመድ የታዘዘው መርማሪ ኮሚሽን ወደ ኤርትራ መጥቶ የሕዝቡን ፍላጎት ሲያጠና፣ አብዛኛው ሕዝብ ከኢትዮጵያ ጋር መዋሃድን መረጠ። ይህም በ1950 ዓ.ም የጸደቀውን የፌዴሬሽን ውሳኔ (Resolution 390 A (V)) አስከተለ። ፌዴሬሽኑም ኢትዮጵያ በቀይ ባሕር ላይ የነበራትን ሉዓላዊነት በከፊልም ቢሆን ያረጋገጠ ነበር።

ኢትዮጵያ በምጽዋና በአሰብ በኩል መተንፈሻ አገኘች። የባሕር ኃይሏን ገነባች። በቀይ ባሕር ላይም ስትራቴጂያዊ ተፅዕኖ ፈጣሪ ሀገር ለመሆን በቃች። ይህ ውጤት ለ40 ዓመታት ያህል ኢትዮጵያን «ባለወደብ ሀገር» አድርጓታል።

ሴራውና ውጤቱ፦

ኢትዮጵያ አሁን ለምትገኝበት ወደብ አልባነት የዳረጓት ስልታዊና ፖለቲካዊ ሴራዎች ናቸው።

ሀገራችን ከባሕር በሯ የተገፋችው በውጭ ኃይሎች ጫና ብቻ ሳይሆን፣ በውስጥ በነበሩ የፖለቲካ አመራሮች ስህተትና «ለሴራ» ተጋላጭነት ጭምር ነው።

በ1985ቱ ሕዝበ ውሳኔ የተፈጸመው ታሪካዊ ስህተት፦

ኤርትራ ከኢትዮጵያ ስትገነጠል የተደረገው ሕዝበ ውሳኔ (Referendum) አሰብን በተመለከተ ምንም ዓይነት ልዩ ትኩረት አለመስጠቱ ትልቅ ታሪካዊ ክህደት ተደርጎ የሚቆጠር ነው።

አሰብ ከኤርትራ አስተዳደር ጋር የተቆራኘችው በጣሊያን ወረራ ምክንያት እንጂ በታሪክም ሆነ በሕግ የኤርትራ አካል ሆና እንደማታውቅ በግልጽ ማስረጃዎች የተደገፈ ነው።

እውነታው ይህ ሆኖ ሳለ፣ የኢትዮጵያ የሽግግር መንግሥት በወቅቱ አሰብን እንደ ልዩ ጉዳይ አለማንሳቱና ሀገራችንን «ወደብ አልባ» እንድትሆን መፍቀዱ ትውልድን ለችግር የዳረገ ታሪካዊ ስህተት ነው።

የአልጀርሱ ስምምነትና የድንበር ኮሚሽኑ ውሳኔ፦

ከ1990 እስከ 1992 የተካሄደውን የኢትዮ ኤርትራ ጦርነት ተከትሎ የተደረገው የአልጀርስ ስምምነት የኢትዮጵያን የባሕር በር ጥያቄ ሙሉ በሙሉ ችላ ያለና በቅኝ ግዛት ውሎች ላይ ብቻ የተመሠረተ ነበር።

የድንበር ኮሚሽኑ ውሳኔ ኢትዮጵያ ያላትን «የባሕር በር የማግኘት መብት» (Right of Access to the Sea) ያላከበረና የሕዝቦችን ተፈጥሯዊ ትስስር ያላገናዘበ በመሆኑ፣ እንደ አንድ ታላቅ ዓለም አቀፋዊ ሴራ የሚቆጠር ነው።

ያዕቆብ ኃይለማርያም (ዶ/ር) «አሰብ የማን ናት?» በሚለው መጽሐፋቸው፥ ኢትዮጵያ አሰብን መልሳ መጠየቅ የምትችልባቸውን አራት ዋና ዋና መንገዶች ይዘረዝራሉ፦ 

1. የታሪካዊ ባለቤትነት መብት፦ ኢትዮጵያ ከቅኝ ግዛት በፊት የነበራት ይዞታ።

2. የሕዝቦች የራስን ዕድል በራስ የመወሰን መብት፦ የአፋር ሕዝብ ከኢትዮጵያ ጋር የመቀጠል ፍላጎት።

3. የመሬት ጥገኛነት፦ አሰብ ከኢትዮጵያ መሬት ጋር ያላት ተፈጥሯዊ ግንኙነት።

4. ዓለም አቀፍ የባሕር ሕግ፦ ወደብ አልባ አገራት ወደ ባሕር መውጫ የማግኘት መብታቸው በምክንያታዊነትና በፍትሐዊነት ሊረጋገጥ እንደሚገባ የሚደነግገው።

መጽሐፉ እንደሚሞግተው፣ ኢትዮጵያ አሰብን ለመጠየቅ ያላት ማስረጃ ከማንኛውም ሀገር በላይ ጠንካራና በዓለም አቀፍ ፍርድ ቤቶች ልትረታ የሚያስችላት ነው። ይሁን እንጂ ይህን መብት ለማስከበር የሚቆም ቆራጥ ዲፕሎማሲያዊ አመራር ማጣቷ ትልቅ ክፍተት ሆኖ ቆይቷል።

ዛሬም ድረስ ግን የተለያዩ ማስረጃዎች በግልጽ የሚያሳዩት አንድ ታላቅ እውነት አለ፤ እርሱም ኢትዮጵያና ቀይ ባሕር ተነጣጥለው ለዘለዓለም ሊኖሩ የማይችሉ አካላት መሆናቸው ነው። አዎ፣ ኢትዮጵያ በቀይ ባሕር ላይ ያላት መብት ጠንካራ ታሪካዊ፣ ጂኦግራፊያዊ፣ ሕጋዊና ፍትሐዊ መሠረት ያለው ነው።

ባለፈው ምዕተ ዓመት ከተደረጉ የዲፕሎማሲ ትንቅንቆች፣ ከተገኙት ድሎችና ከደረሱ ሽንፈቶች የምንማረው ነገር ቢኖር፣ የኢትዮጵያ የባሕር በር ጥያቄ ተዳፍኖ የማይቀር የሕልውና ጉዳይ መሆኑን ነው።

አሰብ የኢትዮጵያ ተፈጥሯዊ ወደብ ናት፤ ይህን እውነት ችላ ማለት ወይም መካድ በቀጣናው ዘላቂ ሰላም እንዳይሰፍን ከሚያደርጉ ምክንያቶች አንዱ ነው።

በታሪክ ኡደት የተሴሩ ሴራዎች እና የተደረጉ እልህ አስጨራሽ ዲፕሎማሲያዊ ትግሎች ለዛሬው ትውልድ ትልቅ ትምህርት የሚሰጡ ናቸው። ወደፊትም ቢሆን የኢትዮጵያ ብሔራዊ ጥቅም የሚረጋገጠው በቀይ ባሕር ላይ ያላት ተፈጥሯዊ መብት ሲከበር ብቻ ነው።

#Ethiopia #SeaAccess #RedSea #EBC