ለአንድ ሀገር የባሕር በር መኖር እና አለመኖር የኢኮኖሚ ጉዳይ ብቻ ሳይሆን የሉዓላዊነት፣ የክብር እና የህልውና መገለጫ ነው።

ኢትዮጵያ በታሪኳ የባሕር ኃያል የነበረች፣ ከጥንታዊቷ  አዱሊስ እስከ ዘመናዊቷ ዓሰብ በቀይ ባሕርና በሕንድ ውቅያኖስ ላይ የንግድና የፖለቲካ የበላይነት የነበራት ሀገር ብትሆንም፣ ባለፉት ሦስት አሥርተ ዓመታት ግን በዓለም ትልቁ የባሕር በር የሌላት ሀገር ሆና እንድትቆይ ተገዳለች።

ይህ ሁኔታ በኢትዮጵያውያን ዘንድ ጥልቅ "የወደብ ናፍቆት" እና "የታሪክ ቁጭት" ፈጥሮ ቆይቷል።

በአሁኑ ወቅት ግን ይህ የቅርቃር ዘመን አብቅቶ፣ ኢትዮጵያ ተፈጥሯዊ እና ሕጋዊ መብቷን የምታስከብርበት አዲስ የሥልጣኔ ምዕራፍ ላይ እንገኛለን።

የኢትዮጵያውያን ናፍቆት እና ቁጭት፡ የሥነ-ልቦና እና የታሪክ ስብራት

ኢትዮጵያ ከባሕር መለየቷ በሕዝቡ ዘንድ እንደ ተራ ጂኦግራፊያዊ ክስተት አይታይም። ይልቁንም በግፍ እንደተቆረጠ  አካል  የሚሰማ ጥልቅ ብሔራዊ ስሜት ነው።

የቀይ ባሕር ማዕበልን እንደ ቤታቸው ደጃፍ ሲጠቀሙበት የነበሩ፣ የባሕር በሯን ለማስከበር ደም እና አጥንታቸውን የገበሩ አባቶች ውርስ ዛሬ ላይ ፈተና ገጥሞታል።

የዛሬው ትውልድ ለባሕር በር ኪራይ ብቻ በየዓመቱ በቢሊዮን የሚቆጠር ዶላር ሲገብር ማየቱ የታሪክ ስህተት ብቻ ሳይሆን የታሪክ "ክሽፈት" ነው።

* የልማት ተስፋ፦ "የባሕር በር ቢኖረን ኖሮ..." የሚለው ዘወትር የሚደገም ምኞት፣ ዛሬ ከመዝሙርነት ወደ ተግባራዊ ብሔራዊ ንቅናቄ ተቀይሯል።

ኢትዮጵያውያን የወደብ ጥያቄን የሚመለከቱት እንደ ዓድዋ ድል ሁሉ ድጋሚ ሊመዘገብ እንደሚገባው "ብሔራዊ ተልዕኮ" ነው።

ይህ ናፍቆት የቅንጦት ሳይሆን የ130 ሚሊዮን ሕዝብ የመተንፈሻ ቱቦ ፍለጋ ነው።

የጂኦ-ፖለቲካዊ ስፍራችን እድሎች እና ዓለም አቀፍ ትሥሥር

ኢትዮጵያ የምትገኝበት የአፍሪካ ቀንድና የቀይ ባሕር ቀጣና የዓለም የኃይል ማዕከል ነው። ይህ መልክዓ-ምድራዊ አቀማመጥ ለኢትዮጵያ የሚከተሉትን እድሎች ይዞላታል፦

የዓለም ንግድ አከርካሪ፦ ከ20% በላይ የሚሆነው የዓለም ንግድና ከ90% በላይ የሚሆነው የዲጂታል መረጃ መስመር (Subsea cables) የሚያልፍበትን የቀይ ባሕር ሰርጥ መቆጣጠር ወይም በዚያ ላይ ተፅዕኖ መፍጠር የዓለምን ፖለቲካ የመዘወር ያህል ነው። እንደ ባብ-ኤል-ማንዳብ ያሉ ስልታዊ የባሕር መተላለፊያዎች (Choke points) የዓለም ኢኮኖሚ የደም ሥር ናቸው።

* የቀጣናው መሪነት፦ ኢትዮጵያ በቀጣናው ያላት ግዙፍ የሕዝብ ቁጥር፣ የኢኮኖሚ አቅም እና ጠንካራ መከላከያ ኃይል፣ በቀይ ባሕር ደህንነት ዙሪያ በሚደረጉ ድርድሮች ላይ "ያለ እኔ አይታሰብም" የምትልበትን ቁመና ሰጥቷታል።

* የኢነርጂ ማዕከልነት፦ በታላቁ የኢትዮጵያ ሕዳሴ ግድብ (GERD) የምታመነጨውን ንፁህ ኃይል ወደ መካከለኛው ምስራቅና አውሮፓ ለመላክ ያላት ፍላጎት፣ ከባሕር በር ጋር ሲቀናጅ የሀገሪቱን ገቢ በእጥፍ ያሳድገዋል።

ተግዳሮቶችና የቅርቃር ምክንያቶች፡ የኢኮኖሚው ሰንሰለት

ወደ ባሕር በሚደረገው ጉዞ ላይ የሚደቀኑ ተግዳሮቶች ቀላል አይደሉም። እነዚህም በሁለት ይከፈላሉ፦

* ኢኮኖሚያዊ ጫና፦ በአሁኑ ወቅት 95% የውጭ ንግዷን በአንድ ኮሪደር (ጅቡቲ) ላይ ብቻ መመስረቷ፣ ሀገሪቱን ለከፍተኛ የወደብ ኪራይ (በዓመት እስከ 2 ቢሊዮን ዶላር) እና ለስልታዊ ተጋላጭነት ዳርጓታል። ይህ "ቅርቃር" የኢኮኖሚ ዕድገቷን ከ20-30% እየቀነሰው ይገኛል። ይህም ማለት ኢትዮጵያ ለወደብ ኪራይ የምታወጣው ገንዘብ በየአምስት ዓመቱ አንድ ትልቅ ግድብ ሊሠራ የሚችል ሀብት ነው።

የወደብ ጥያቄው ምላሽ እና የወደፊት ተስፋ

የኢትዮጵያ የወደብ ጥያቄ ምላሽ ማግኘቱ የማይቀር የታሪክ ግዴታ ነው። ይህ የሚረጋገጥባቸው ዋና ዋና ምክንያቶች፦

* የጋራ ብልጽግና መርህ፦ ኢትዮጵያ የምትከተለው "የሰጥቶ መቀበል" መርህ፣ ከጎረቤት ሀገራት ጋር በጋራ የሚለሙ ወደቦችን ለመፍጠር ያስችላል። ይህ የኢትዮጵያ ፍላጎት የሌሎችን ሉዓላዊነት የመጋፋት ሳይሆን፣ ቀጣናዊ ውጥረትን ወደ ቀጣናዊ የኢኮኖሚ ትስስር የመቀየር ብልህነት ነው።

የባሕር ኃይል ዳግም መነቃቃት፦ በ2019 ዓ.ም የባሕር ኃይል ዳግም መቋቋም እና በ2025 አዲስ አበባ ውስጥ የተመረቀው ዘመናዊ የባሕር ኃይል ዋና መሥሪያ ቤት፣ ኢትዮጵያ ወደ ባሕር ዳርቻዎቿ ለመመለስ ያላትን ቁርጠኝነት የሚያሳይ ተግባራዊ እርምጃ ነው።

የዲፕሎማሲ ጥረት፦ ኢትዮጵያ ያላትን የተፈጥሮ ሀብት፣ የኢንዱስትሪ ምርትና የሕዝብ ቁጥር እንደ ድርድር መሣሪያ በመጠቀም፣ በዓለም አቀፍ ሕግ መሠረት የባሕር በር ባለቤት መሆን የምትችልባቸው መንገዶች እየሰፉ መጥተዋል።

የኢትዮጵያ የወደብ ናፍቆት የሚያበቃበት ዘመን ሩቅ አይደለም። ሀገራችን ከቅርቃር ወጥታ ስልታዊ መተንፈሻዎቿን ስታረጋግጥ፣ የአፍሪካ ቀንድ ሰላምና ብልጽግናም አብሮ ይረጋገጣል።

የነ አሉላ አባ ነጋ ዐፅም ያረፈበት የባሕር ዳርቻ የኢትዮጵያዊነት ማህተም ነው። ታሪካዊ ፍትሕ ይነግሣል፤ ኢትዮጵያም ወደ ቀደመ ግርማ ሞገሷና ወደ ተፈጥሯዊ የባሕር ዳርቻዎቿ ትመለሳለች።

በአዶኒያስ ወልደአረጋይ