ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ (ዶ/ር) ግዙፍ የወርቅ ፋብሪካ በቅርቡ እንደሚመረቅ ማስታወቃቸው፣ በኢትዮጵያ የማዕድን ዘርፍ ላይ መሠረታዊ እና ታሪካዊ ለውጥ እየመጣ መሆኑን በጉልህ የሚያሳይ ነው።

ከዚህ ቀደም የሀገራችን የማዕድን ዘርፍ ጥሬ ወይም በከፊል የተቀነባበሩ ማዕድናትን ወደ ውጭ በመላክ ላይ ብቻ የተመሠረተ ነበር። ይህ አካሄድ አብዛኛውን የኢኮኖሚ እሴት እና የውጭ ምንዛሬ ትሩፋት ለውጭ ሀገር ማጣሪያዎች አሳልፎ የሚሰጥ ሆኖ ቆይቷል።

ይሁን እንጂ፣ በቅርቡ ሥራ የሚጀምረው ግዙፉ የወርቅ ፋብሪካ የሀገር በቀል ኢኮኖሚ ሪፎርም ዋና ምሰሶ የሆነውን እሴት የመጨመር ስትራቴጂ በተግባር ያረጋግጣል።

ይህ ሽግግር የውጭ ምንዛሬ እጥረትን በዘላቂነት ከመቅረፍ ባለፈ፣ በማኑፋክቸሪንግ እና በኢንዱስትሪ ላይ ለተመሠረተ ዕድገት የቴክኖሎጂ መሠረት በመጣል በሀገራችን ኢኮኖሚ ላይ የብዙ ቢሊዮን ዶላር አዎንታዊ ለውጥ የሚያመጣ ይሆናል።

የወርቅ ፋብሪካው ቴክኖሎጂያዊ እና ኢኮኖሚያዊ ፋይዳ

በቤኒሻንጉል ጉሙዝ ክልል የሚገኘው የኩርሙክ የወርቅ ፕሮጀክት የኢትዮጵያ ትልቁ እና ዘመናዊው የወርቅ ተቋም ሲሆን ሀገራችን በዓለም አቀፍ የከበሩ ማዕድናት ገበያ ላይ ያላትን ተወዳዳሪነት እና ሚና ከፍ ለማድረግ ታስቦ የተሠራ ነው።

ፕሮጀክቱ ለታላቁ የኢትዮጵያ ሕዳሴ ግድብ ቅርብ መሆኑ ደግሞ የፋብሪካውን የሥራ ማስኬጃ ወጪ ለመቀነስ እና የረጅም ጊዜ ዘላቂነቱን ለማረጋገጥ ወሳኝ የሆነውን አስተማማኝ የኃይል አቅርቦት ለማግኘት ያስችለዋል።

ይህ ፋብሪካ ከባህላዊ የማዕድን ቁፋሮ ወደ ከፍተኛ እና የዘመነ የኢንዱስትሪ ምርት ለመሸጋገር የሚያስችል ድልድይ ነው።

ከ500 ሚሊዮን እስከ 525 ሚሊዮን ዶላር በሚገመት የካፒታል ወጪ የተገነባው ይህ ፋብሪካ፣ በዓመት በአማካይ ከ10 ቶን በላይ ወርቅ የማምረት አቅም እንዳለው መረጃዎች ያሳያሉ።

ዘመናዊ የካርቦን-ኢን-ሊች (Carbon-in-Leach) እና የካርቦን-ኢን-ፐልፕ (Carbon-in-Pulp) ማቀነባበሪያ ቴክኖሎጂዎችን የሚጠቀመው ፋብሪካው ከዚህ ቀደም ለባህላዊ አምራቾች ተደራሽ ካልነበሩ ውስብስብ አፈሮች እና አለቶች ውስጥ ወርቅን በከፍተኛ ጥራት እና ብቃት ለማውጣት ያስችላል።

ፕሮጀክቱ በሺዎች ለሚቆጠሩ ዜጎች ቀጥተኛ እና ተዘዋዋሪ የሥራ ዕድል የሚፈጥር ነው። የፋብሪካው ወደ ማምረት መግባት ተጨማሪ የውጭ ቀጥታ ኢንቨስትመንትን (FDI) ለመሳብም እንደ ትልቅ ማነቃቂያ ሆኖ ያገለግላል።

መንግሥት አሁን የያዘው ምቹ ፖሊሲ እና የማበረታቻ ሥርዓት፣ ዓለም አቀፉ ማኅበረሰብ በኢትዮጵያ የማዕድን አቅም ላይ ያለውን ፍላጎት በከፍተኛ ደረጃ እየጨመረው ይገኛል።

ይህ ተቋም ኢትዮጵያ የማዕድን ዘርፉን ወደ ላቀ የኢንዱስትሪ ማቀነባበር ደረጃ እያሸጋገረች መሆኗን የሚያሳይ ተጨባጭ ምስክር ነው።

ሀገራችን እንዲህ ያሉ ውስብስብ የብረታ ብረት ማቀነባበሪያ ተቋማትን ማስተናገድ እንደምትችል በተግባር ማሳየቷ፣ ወደፊት እንደ ፖታሽ፣ ብረት እና ሊቲየም ላሉ ሌሎች ስትራቴጂካዊ ማዕድናትም ተመሳሳይ እሴት ጨማሪ ፋብሪካዎች እንዲገነቡ መንገድ ጠራጊ ይሆናል።

በተጨማሪም ፕሮጀክቱ ዓለም አቀፍ የአካባቢ ጥበቃ ስታንዳርዶችን (ESG) የጠበቀ መሆኑ፣ ኢትዮጵያ ለዘላቂ እና አረንጓዴ ልማት የሰጠችውን ትኩረት ያንጸባርቃል።

የባህላዊ ማዕድን ማውጣትን ወደ መደበኛ ሥርዓት ማምጣት

ሰፊ እና ዘመናዊ የወርቅ ማጣሪያዎችን ወደ ሥራ ማስገባት በኢትዮጵያ የወርቅ ዘርፍ ውስጥ ታሪካዊ የሆኑ ሁለት ዋና ዋና ፈተናዎችን ለመፍታት ያለመ ነው።

እነዚህም፡ የባህላዊ ምርቶች ወደ ሕገወጥ ገበያ መፍሰስ እና ወርቅ በጥሬው ወደ ውጭ በመላኩ ምክንያት የሚከሰት የሀገር ገቢ ማጣት ናቸው።

የኢትዮጵያ የባህላዊ እና አነስተኛ ማዕድን ዘርፍ ከ1.2 ሚሊዮን በላይ ሰዎችን የሚያስተዳድር ግዙፍ የመተዳደሪያ ምንጭ ቢሆንም አብዛኛው አሠራሩ መደበኛ ያልሆነ መሆኑን መረጃዎች ያመላክታሉ።

በእነዚህ አምራቾች የሚመረተው አብዛኛው ወርቅ ተወዳዳሪ የሆነ የሀገር ውስጥ የዋጋ አሰጣጥ ባለመኖሩ እና ተደራሽ የሆኑ መደበኛ የማቀነባበሪያ ማዕከላት ባለመስፋፋታቸው ምክንያት፣ በአፍሪካ ቀንድ ወደሚገኙ ሕገወጥ የኮንትሮባንድ መስመሮች ሲፈስስ ቆይቷል።

የመንግሥት አዲሱ ስትራቴጂ ይህንን ብክነት ለማስቀረት እና ምርቱን ወደ ሕጋዊ መስመር ለማስገባት ክልላዊ ማዕከላትን ማቋቋም እና በአዲስ አበባ እና አካባቢዋ ያሉ ማጣሪያዎችን ማዘመንን ያካትታል።

ዘመናዊ ቴክኖሎጂ የወርቅን የጥራት ደረጃ (Karat) በትክክል ለመወሰን ስለሚያስችል፣ አምራቾች በምርታቸው ትክክለኛ ጥራት ላይ ተመስርተው ፍትሃዊ የገበያ ዋጋ እንዲያገኙ ያደርጋል።

እንዲሁም ሀገር ውስጥ ደረጃውን የጠበቀ ማጣሪያ ማቋቋም፣ የኢትዮጵያ ወርቅ ገበያ ከግጭት ነጻ የሆነ (Conflict-free) እና በዓለም አቀፍ ሥነ-ምግባር የታነጸ መሆኑን ለማረጋገጥ ያስችላል፤ ይህም በዓለም ገበያ ላይ ያለውን ተፈላጊነት እና ዋጋ ያሳድገዋል።

የማክሮ ኢኮኖሚ መረጋጋት እና የውጭ ምንዛሬ አስተዳደር

የወርቅ ሀብት አስተዳደር እና የብሔራዊ የገንዘብ ፖሊሲ ግንኙነት በአሁኑ ወቅት መሠረታዊ ልውውጥ እያሳዩ ይገኛሉ።

በሀገር በቀል የኢኮኖሚ ሪፎርም አጀንዳ ሥር፣ የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ የወርቅ ብቸኛ ገዥ ከመሆን ይልቅ የገበያውን ተቆጣጣሪነት እና ደንቦችን (regulatory) የማውጣት ሚና ላይ ትኩረት እያደረገ ነው።

ይህ ሽግግር ብሔራዊ ባንክ ለወርቅ ከፍተኛ ማበረታቻ በሚከፍልበት ወቅት የሚያጋጥመውን የዋጋ ልዩነት ኪሳራ ለማስቀረት እና ለግሉ ዘርፍም ሰፊ የኢንቨስትመንት ዕድል ለመስጠት ይረዳል።

አዳዲስ ፋብሪካዎች እና ማጣሪያዎች መመረቃቸው፣ ወርቅ የብሔራዊ ባንክ ንብረት ብቻ ከመሆን ወጥቶ በነጻነት የሚገበያይበት ቀልጣፋ እና በግሉ ዘርፍ የሚመራ ዘመናዊ ገበያን እንዲያሳድግ ያስችላል።

ኢትዮጵያ የተጣራ የወርቅ ምርቷን እና የውጭ ምንዛሬ ክምችቷን (Gold Reserves) በማሳደግ፣ የዓለም አቀፍ የፋይናንስ ቀውሶች በገንዘቧ የመግዛት አቅም ላይ የሚያሳድሩትን ጫና በእጅጉ መቀነስ ትችላለች።

አብዛኛው የሀገራት የውጭ ምንዛሬ ክምችት በውጭ ሀገራት ገንዘቦች (እንደ ዶላር እና ዩሮ) እና ቦንዶች የተያዘ በመሆኑ፣ በየጊዜው ለሚለዋወጥ የዋጋ ግሽበት እና የወለድ ምጣኔ የተጋለጠ ነው። ይሁን እንጂ ወርቅ ዋጋው በማይዋዥቅ እና አስተማማኝ (Safe Haven) በመሆን ያገለግላል።

አዲሱ ግዙፍ ፋብሪካ በአዲሱ የኢትዮጵያ የብልጽግና ዘመን ውስጥ የመጀመሪያው እና ትልቁ የወርቅ ስኬት ነው።

ኢትዮጵያ የማዕድን ማውጣትን ከዘመናዊ ማጣራት እና እሴት መጨመር ጋር በማዋሃድ፣ እንዲሁም የማዕድን ሀብትን ከማክሮ ኢኮኖሚ መረጋጋት ጋር በጥብቅ በማስተሳሰር፣ ውድ የተፈጥሮ ሀብቷን ለመጪው ክፍለ ዘመን አስተማማኝ የልማት ሞተርነት ለመቀየር በተግባር እየሠራች ትገኛለች።

አፈሩን ወደ ወርቅ፣ ወርቁን ደግሞ ወደ ሀገራዊ ብልጽግና የመቀየሩ ጉዞ ተጀምሯል።

በለሚ ታደሰ