በዘመናዊው የፖለቲካ ሳይንስ ትርጓሜ "ጂኦ-ፖለቲካ" (Geopolitics) የሚለው ፅንሰ-ሐሳብ የአንድን አካባቢ ጂኦግራፊያዊ መገኛ ከኢኮኖሚያዊ፣ ወታደራዊ እና ስትራቴጂካዊ ጥቅሞች ጋር አዛምዶ የሚተነትን ጥበብ ነው።

ይህ ሳይንስ መሬት እና ባሕር ዝምታቸውን ሰብረው በሀገራት ዕድገት እና ውድቀት ላይ ያላቸውን ወሳኝ ተጽዕኖ ያሳያል።

ሀገራት በዚህ ዓለም አቀፋዊ መድረክ ላይ ብሔራዊ ጥቅማቸውን ለማስከበር፣ ተጽዕኖአቸውን ለማስፋት እና የኃይል ሚዛኑን ወደ ራሳቸው ለማዘንበል የማይለወጥ እና የማያቋርጥ ፍልሚያ ያደርጋሉ።

ከጥንት ዘመናት ጀምሮ የዓለምን ንግድ እና ፖለቲካ የሚዘውሩት የባሕር መስመሮች—በተለይም በሜዲትራኒያን፣ በቀይ ባሕር እና በሕንድ ውቅያኖስ አካባቢ የሚገኙት—የኃያላን መንግሥታት ዋነኛ የፍላጎት ግጭት መድረኮች ናቸው። እነዚህ የባሕር መተላለፊያዎች የዓለም ኢኮኖሚ የደም ሥሮች በመሆናቸው፣ እነሱን መቆጣጠር የዓለምን የበላይነት ለመጨበጥ በሚደረገው ጉዞ እንደ ቀዳሚ ስኬት ይቆጠራል።

ስልታዊ የባሕር መተላለፊያዎች እና የቀይ ባሕር ስበት

የዓለምን የኃይል እና የሀብት ፍሰት የሚወስኑት ጥቂት ስልታዊ የባሕር መተላለፊያዎች (Chokepoints) ለዓለም ደኅንነት ቁልፍ ስፍራዎች ናቸው።

ከእነዚህም መካከል፦

·                ባብ-ኤል-መንደብ፦ ቀይ ባሕርን እና የኤደን ባሕረ-ሰላጤን በማገናኘት አፍሪካን እና እስያን የሚያስተሣሥር፣ በቀን በሚሊዮን የሚቆጠር በርሜል ነዳጅ እና የዓለም ንግድ የሚተላለፍበት ወሳኝ በር።

·                ሆርሙዝ ሰርጥ፦ የዓለምን የኢነርጂ ደኅንነት የሚወስን የነዳጅ ንግድ የልብ ትርታ።

·                የሱዊዝ ካናል፦ አውሮፓን እና እስያን የሚያገናኝ የቀይ ባሕር ሰሜናዊ መቆጣጠሪያ።

·                ማላካ፣ ጂብራልታር እና ዳርዳነለስ፦ እያንዳንዳቸው የአህጉራትን የንግድ እና የፖለቲካ ትሥሥር የሚወስኑ ስትራቴጂካዊ መስመሮች ናቸው።

በተለይ የቀይ ባሕር ቀጣና በአሁኑ ዘመን ከመቼውም ጊዜ በላይ የዓለም ጂኦ-ፖለቲካ ማዕከል ሆኗል። ይህ አካባቢ አፍሪካን፣ እስያን እና አውሮፓን የሚያገናኝ የንግድ ድልድይ በመሆኑ፣ ታላላቅ ኃይሎች በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ ለቁጥጥር እየተፋለሙበት ይገኛሉ።

የዓለም ሥርዓት ሽግግር እና የብዝኃ-ዋልታ ፖለቲካ

ከቀዝቃዛው ጦርነት ማብቃት በኋላ ዓለም ከአንድ ዋልታ (Uni-polar) ወደ ብዙ ዋልታ (Multi-polar) የሚሄድ የኃይል ሽግግር ውስጥ ገብታለች። የቻይና አስገራሚ የኢኮኖሚ እና ወታደራዊ መነሣት፣ የሩሲያ በስትራቴጂካዊ ኃይል ዳግም መጎልበት፣ እንደ ብሪክስ (BRICS) ያሉ አዳዲስ የኢኮኖሚ ጥምረቶች መፈጠር እና የብሔርተኝነት እሳቤዎች መጠናከር የጂኦ-ፖለቲካ ፉክክሩን ይበልጥ ውስብስብ እና አስቸጋሪ አድርጎታል።

በዚህ አዲስ የዓለም ሥርዓት ውስጥ የባሕር መስመሮችን መቆጣጠር እና በስትራቴጂካዊ ስፍራዎች ላይ ወታደራዊ መሠረት መገንባት የሀገራት የደኅንነት ዋስትና የማረጋገጫ መንገድ ተደርጎ ተወስዷል።

የኃያላን ፉክክር ከርቀት ወደ ቅርብ እየመጣ፣ በደጃችን ላይ ያለውን ቀይ ባሕር የሽኩቻ ማዕከል አድርጎታል።

የአፍሪካ ቀንድ ጂኦ-ፖለቲካዊ ክብደት እና የኢትዮጵያ "ምሰሶነት"

የአፍሪካ ቀንድ በተፈጥሮ ሀብት፣ በስትራቴጂካዊ መገኛ እና ለዓለም አቀፍ የንግድ መስመሮች ባለው ቅርበት የተነሣ የኃያላን ዓይን ያረፈበት ቀጣና ነው። ከባሕር ዳርቻ የነዳጅ ሀብት እስከ ዓባይ (ናይል) ወንዝ የውኃ ፖለቲካ ድረስ ያለው ሀብት ክልሉን እጅግ ተፈላጊ ያደርገዋል።

በዚህ ውስብስብ ቀጣና ውስጥ ኢትዮጵያ ልዩ እና የማይተካ ቦታ ያላት ሀገር ናት። በታሪካዊ የመንግሥት ቀጣይነት፣ በሕዝብ ቁጥር ግዙፍነት፣ በአፍሪካ የዲፕሎማሲ ማዕከልነት እና በፓን-አፍሪካኒዝም የነጻነት ምልክትነቷ ኢትዮጵያ የቀጣናው "ምሰሶ ሀገር" ተብላ ትጠራለች።

ሀገራችን "የአፍሪካ የውኃ ማማ" በመሆኗም በቀጣናው የውኃ ፖለቲካ እና የኢኮኖሚ ትሥሥር ላይ የመሪነት ሚና አላት። ኢትዮጵያ በክልሉ የሰላም ሂደቶች ውስጥ የምትጫወተው ንቁ ሚና እና ለአኅጉራዊ የንግድ ስምምነቶች የምታሳየው ቁርጠኝነት፣ የቀጣናውን ጂኦ-ፖለቲካዊ መዋቅር ወደ ላቀ ደረጃ የመቀየር አቅም እንዳላት ያሳያል።

የመካከለኛው ምሥራቅ ቀውስ እና የቀጣናው አስፈላጊነት መናር

ከቅርብ ጊዜ ወዲህ በመካከለኛው ምሥራቅ እየተከሰተ ያለው ቀውስ እና አለመረጋጋት፣ የአፍሪካ ቀንድን ስትራቴጂካዊ አስፈላጊነት ይበልጥ አጉልቶታል። የቀይ ባሕር ደኅንነት አደጋ ላይ መውደቅ እና በባብ-ኤል-መንደብ መተላለፊያ ላይ የሚስተዋለው ውጥረት፣ ዓለም አቀፍ የንግድ መርከቦችን መንገድ እያስቀየረ ከመሆኑም በላይ ለቀጣናው ሀገራት አዲስ ሥጋትና ዕድል ይዞ መጥቷል።

ይህ የመካከለኛው ምሥራቅ ቀውስ ቀጥተኛ ተፅዕኖ የሚያርፈው በአፍሪካ ቀንድ ላይ ነው። ኃያላን ሀገራት ጥቅማቸውን ለማስጠበቅ ወደ ቀጣናው በሚያደርጉት ወታደራዊ ሩጫ፣ ኢትዮጵያ ያለ ባሕር መዳረሻ መቆየቷ ብሔራዊ ጥቅሟን አደጋ ላይ የሚጥል መሆኑን በግልጽ አሳይቷል።

የቀጣናው ሰላም ከመካከለኛው ምሥራቅ ውጥረት ጋር መያያዙ፣ ኢትዮጵያ የባሕር ኃይል የመገንባት እና አስተማማኝ የባሕር መዳረሻ የማግኘት ብሔራዊ የጥቅም ጥያቄዋን ከመቼውም ጊዜ በላይ ከፍ አድርጋ እንድታነሣ አስገድዷታል።

የኢትዮጵያ የጂኦ-ፖለቲካዊ ሕልውና ግዴታ

በአሁኑ ወቅት የኢትዮጵያ የጂኦ-ፖለቲካዊ ሕልውና ጉዳይ አማራጭ ሳይሆን የሕልውና ግዴታ ነው። የዓለም ኃይሎች በደጃችን ላይ ወታደራዊ መሠረት እየገነቡ እና የቀይ ባሕርን ፖለቲካ እየተቆጣጠሩ ባለበት ሁኔታ፣ ኢትዮጵያ እንደ አንድ ታላቅ ሀገር ተመልካች ብቻ ሆና መቆየት አትችልም።

የባሕር ኃይልን መልሶ ማደራጀት እና አስተማማኝ የባሕር በር ማግኘት የኢትዮጵያን ስልታዊ ጥልቀት (Strategic Depth) የሚያረጋግጥ እና ብሔራዊ ጥቅሟን ከአደጋ የሚከላከል ወሳኝ እርምጃ ነው።

የታሪካዊቷ ኢትዮጵያ ስልታዊ መነሣት

የዓለም ጂኦ-ፖለቲካዊ ሁኔታ በፍጥነት በሚቀየርበት እና በመካከለኛው ምሥራቅ የሚታየው ቀውስ የቀይ ባሕርን ደኅንነት በሚወስንበት በዚህ የታሪክ ምዕራፍ፣ ኢትዮጵያ የራሷን የሕልውና መስመር የመቅደድ ግዴታ አለባት።

የኢትዮጵያ ጂኦ-ፖለቲካዊ ሕልውና የሚረጋገጠው በውስጣዊ መረጋጋት፣ በጠንካራ የኢኮኖሚ ግንባታ፣ በአርቆ አሳቢ ዲፕሎማሲ እንዲሁም በሕዝቦች አንድነት እና ብሔራዊ ጥቅምን ባስቀደመ ትውልድ ብቻ ነው።

ኢትዮጵያ ራሷን እንደ ቀጣናው የሰላም፣ የንግድ እና የትሥሥር ማዕከል በማስቀመጥ የራሷን ብሔራዊ ጥቅም ከማረጋገጥ ባለፈ፣ ለአፍሪካ ቀንድ አጠቃላይ መረጋጋት ቁልፍ ተዋናይ መሆኗን በተግባር እያሳየች ነው። 

ታሪካዊቷ ኢትዮጵያ በዚህኛው ባለአደራ ትውልድ በጂኦ-ፖለቲካዊ ፍጥጫው ውስጥ ስልታዊ የበላይነቷን አረጋግጣ፣ ብሔራዊ ጥቅሟን አስከብራና በክብር ጸንታ ትኖራለች!

በአዶኒያስ ወልደአረጋይ

#EBC #Ethiopia #MiddleEast #world #redsea