የግሎባላይዜሽን ትርክት ዓለም ላይ የበላይ በነበረበት በ20ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ እና በ21ኛው ክፍለ ዘመን መጀመሪያ ላይ "ዓለም ጠፍጣፋ ናት" የሚል ትርክትን አንግሦ ነበር።

ቴክኖሎጂ እና ጥሪት እንጂ የውኃ ዳርቻዎችንና ስትራቴጂክ ስፍራዎችን መቆጣጠር ዋጋ ቢስ ነው የሚል፤ የመልክአ-ምድርን አስፈላጊነት ያዳከሙት መስሎ ታይቶ ነበር።

ሆኖም ዛሬ ዓለም በታላላቅ ኃይላት ፍጥጫና በጂኦ-ፖለቲካዊ ፉክክር ውስጥ ስትወድቅ፣ ያ የቆየው እውነት ዳግም አገርሽቷል፦ "መልክአ-ምድር ዕድል ፈንታ ነው!"። የአህጉራትና የሀገራት የጂኦ-ፖለቲካ ዕጣ ፈንታ ብዙ ጊዜ የሚወሰነው በባሕር ጠረፎችና ሞገዶች ላይ ባላቸው ቁጥጥርና ተፅዕኖ ነው።

የዓለም መንግሥታት ታሪክ እንደሚያስተምረን፣ ጽኑና ታላቅ ሀገራት ማለት በድንበራቸው የማይታጠሩ፣ ይልቁንም የባሕር በር ማግኘትን እንደ ድርድር ጉዳይ ሳይሆን እንደ ተፈጥሮአዊ መብት የሚመለከቱ ናቸው።

ከባልቲክ ባሕር በረዷማ ረግረጎች እስከ ቀይ ባሕር ወርቃማ ዳርቻዎች ድረስ፣ የሀገራት የሕልውና ተጋድሎ ታሪክ በአብዛኛው የባሕር በር ፍለጋ ታሪክ ነው።

የዓለም ሀገራት ተሞክሮ፦ የጽናት፣ የብልህነትና የደፋር እርምጃዎች ታሪክ

የዓለም ታሪክ በባሕር በር ምክንያት የተቀረጹ የሀገራት ስብዕናዎች ስብስብ ነው። የባሕር በር ያጡ ወይም ለማግኘት የጣሩ ሀገራት የወሰዷቸው እርምጃዎች ከባሕር ተነጥላ ኖራ ለማታውቀው ኢትዮጵያ ብዙ ቁም ነገር ይነግሯታል።

የሩሲያ "ወደ ምዕራብ የሚከፈት መስኮት"፦ በ17ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ ላይ ሩሲያ በነጭ ባሕር ላይ ከሚገኘውና በበረዶ ከሚዘጋው የአርካንግልስክ ወደብ በስተቀር የባሕር በር አልነበራትም። ታላቁ ጴጥሮስ (Peter the Great) ሩሲያ ያለ ባልቲክና ጥቁር ባሕር ወደብ ዘመናዊና ገናና ሀገር ልትሆን እንደማትችል ተረድቶ ነበር።

ለባሕር በር የነበረው ፍላጎት እጅግ የገዘፈ ስለነበር፣ በ1703 ሴንት ፒተርስበርግን በረግረጋማ ቦታ ላይ ለመገንባት ወሰነ። ከተማዋን ለመገንባት በአሥር ሺዎች የሚቆጠሩ ገበሬዎችና ወታደሮች ያለ በቂ መሣሪያና ምግብ በባዶ እጃቸው አፈር እንዲያመላልሱ ተገደዱ። በዚህ ሂደት ከ100,000 በላይ ሰዎች በአልቀዋል። ውጤቱም ሩሲያ በ1721 የባልቲክ ባሕር ዳርቻን በማስከበር ከዳር ሀገርነት ወደ ዓለም አቀፍ ኃያልነት ተሸጋገረች።

የዮርዳኖስና የ1965ቱ የመሬት ልውውጥ፦ የዮርዳኖስ ተሞክሮ ለኢትዮጵያ በሰላማዊ መንገድ የባሕር በርን የማስከበር ጥበብ ያስተምራል። ዮርዳኖስ በጎረቤቶቿ ተከባ የነበረችና ወደብ አልባ ለመሆን ተቃርባ ነበር። ንጉሥ ሁሴን በ1965 ከሳውዲ ዓረቢያ ጋር ደፋር የመሬት ልውውጥ አደረጉ። በዚህ ስምምነት ዮርዳኖስ 7,000 ስኩዌር ኪ.ሜ የሚሆን የውስጥ በረሃ ግዛቷን ለሳውዲ ዓረቢያ ስትሰጥ፣ በምላሹ ደግሞ ስትራቴጂካዊ ጠቀሜታ ያለው 6,000 ስኩዌር ኪ.ሜ መሬት አግኝታለች። ይህም የአቃባ ወደብን በከፍተኛ ደረጃ እንድታስፋፋ አስችሏታል።

የቦሊቪያ የማይበርደው የባሕር ናፍቆት፦ ከ1879 የፓሲፊክ ጦርነት በኋላ የባሕር ዳርቻዋን የተቀማችው ቦሊቪያ፣ ለባሕር ያላት ናፍቆት የብሔራዊ ማንነቷ አካል ሆኗል። ቦሊቪያ የባሕር በር ማጣቷን እንደ ቋሚ ዕጣ ፈንታ አታየውም። እስካሁን ድረስ ምንም የባሕር በር ባይኖራትም በቲቲካካ ሐይቅ ላይ የሚንቀሳቀስ የባሕር ኃይል አላት። ይህም የባሕር በር ጥያቄ ከትውልድ ወደ ትውልድ የሚሸጋገር የፍትሕ ጥያቄ መሆኑን ያሳያል።

የኢትዮጵያ ጂኦ-ስትራቴጂካዊ የመደራደር አቅምና አማራጮች

ኢትዮጵያ የባሕር በር ጥያቄን ስታነሳ በባዶ እጇ አይደለም። በአፍሪካ ቀንድ ያላት ስልታዊ አቀማመጥ፣ ግዙፍ የሰው ኃይልና እያደገ ያለው ኢኮኖሚ የራሳቸውን የመደራደር አቅም ይፈጥራሉ።

• የቀጠናው የኢኮኖሚ ሞተርነት፦ 130 ሚሊዮን ሸማችና አምራች ያለው የኢትዮጵያ ገበያ ለየትኛውም የባሕር ዳርቻ ሀገር ታላቅ ዕድል ነው።
• የኃይልና የመሠረተ ልማት ትሥሥር፦ ኢትዮጵያ ለቀጠናው ሀገራት የምታቀርበው የኤሌክትሪክ ኃይልና የውኃ ሀብት ሌላው የዲፕሎማሲያዊ ድርድር ካርድ ነው። "የወደብ ለኃይል" ወይም "የወደብ ለኢንቨስትመንት" ልውውጦች ለኢትዮጵያና ለጎረቤቶቿ ዘላቂ ጥቅም የሚሰጡ አማራጮች ናቸው።
• የጸጥታና መረጋጋት ሚና፦ ጠንካራ የባሕር ኃይል ያላት ኢትዮጵያ በቀይ ባሕርና በኤደን ባህረ-ሰላጤ የሚታየውን የባሕር ላይ ወንበዴነት ለመቆጣጠር ትልቅ አቅም ትሆናለች።

የማይቀረው አድማስ

የዓለም ታሪክ በግልጽ እንደሚያሳየው፣ 130 ሚሊዮን ሕዝብ ያላት፣ ጥንታዊ የባሕር ሥልጣኔ ባለቤት የሆነችና በከፍተኛ ፍጥነት እያደገ ያለ ኢኮኖሚ ያላት ሀገር በቋሚነት ከባሕር ተገልላ ልትኖር አትችልም። የኢትዮጵያ የባሕር በር ጥያቄ የፖለቲካ ፍላጎት ብቻ ሳይሆን፣ የታሪክ ትሥሥርና ቁርኝት ውጤት ነው።

ኢትዮጵያ ወደ ቀይ ባሕር መመለሷ ለሌሎች ሥጋት ሳይሆን፣ የታሪክ ሚዛንን ማስተካከልና የአፍሪካ ቀንድን ወደ ብልጽግና ማዕከልነት የሚቀይር እርምጃ ነው። ባሕር የኢትዮጵያ ተፈጥሮአዊ ድንበር ነው፤ ወደ ባሕር ዳርቻዋ መመለሷም ብሩህ ለሆነው የወደፊት ጉዞዋ የማይቀሬ እርምጃ ነው።

በአዶኒያስ ወልደአረጋይ

#EBC #ethiopia #seaaccess #redsea