ኢትዮጵያ የልማት ትልሞቿንና ታሪካዊ ስኬቶቿን በራሷ አሃዛዊ ማስረጃ መሰነድ መጀመሯ የፖሊሲ ነፃነቷን ያረጋገጠ ትልቅ ስትራቴጂካዊ እጥፋት ነው። ከዚህ ቀደም በውጭ ኃይሎች በሚደገፉና በተበታተኑ የመረጃ ቋቶች ላይ የነበረውን ጥገኝነት በመስበር፣ ሀገሪቱ የራሷን የልማት መስመር በነፃነት እንድትተልም የሚያስችላትን "የመረጃ ሉዓላዊነት" በተግባር እያረጋገጠች ትገኛለች።

ከተለምዷዊ አሠራር ወደ አሃዛዊ ጥራት፦ የተቋማት መዋቅራዊ ሽግግር 

የኢትዮጵያ ስታቲስቲክስ አገልግሎት (ESS) የቆዩና የተበታተኑ ልምዶችን ወደ ዘመናዊ ዲጂታል ሥርዓት በመቀየር ረገድ ትልቅ የተቋማዊ አመራር ሽግግር አሳይቷል። በዚህም ሁለት ትልልቅ ታሪካዊ ስኬቶች ተመዝግበዋል፦

የኢኮኖሚ ተቋማት ቆጠራ፦ ቀደም ሲል መረጃዎች በአክሰስ (Access) ዳታቤዝ ውስጥ ከ670 ሺህ በማይበልጡ ውስን መዝገቦች ላይ የነበሩ ሲሆን፣ በአዲሱ አሠራር ግን የ2.6 ሚሊዮን የኢኮኖሚ ተቋማት ቆጠራ በተሳካ ሁኔታ ተከናውኗል። ይህ ሽግግር መደበኛ ያልሆነውን የኢኮኖሚ ዘርፍ በትክክል ለመለየት አስችሏል።

የግብርና ናሙና ቆጠራ፦ ከ23 ዓመታት ረጅም መቋረጥ በኋላ፣ ከ62 ሺህ በላይ ሰዎችን ያሳተፈው ሁለተኛው ብሔራዊ የግብርና ናሙና ቆጠራ በ2017 ዓ.ም. ተጠናቋል። ይህም የምግብ ዋስትና እቅዶችን በአገር በቀል መረጃ ላይ ለመመሥረት አስተማማኝ መሠረት ጥሏል።

ዲጂታል ኢትዮጵያ 2030 እና የሉዓላዊ ክላውድ እውነት

የሀገሪቱን የዲጂታል ዕድል በራስ የመወሰን ታላቅ ራዕይ የሰነቀው የ"ዲጂታል ኢትዮጵያ 2030" ስትራቴጂ፣ የዜጎች መረጃ በሀገር ወሰን ውስጥ እንዲቀመጥ የሚያስገድድ ሉዓላዊ ብሔራዊ ክላውድ (Sovereign National Cloud) ግንባታን እውን አድርጓል።

የኢንፎርሜሽንና መረብ ደህንነት አስተዳደር (ኢመደአ) እና የኢትዮጵያ አርቲፊሻል ኢንተለጀንስ ኢንስቲትዩት ባደረጉት የተቀናጀ ጥረት፣ ገለልተኛ ብሔራዊ የመረጃ ባለስልጣን ወደ ሥራ እንዲገባ እየተደረገ ነው። በተጨማሪም፣ በኮሙኒኬሽን አገልግሎት አዋጅ አማካኝነት የግል መረጃዎች ጥበቃና መረጃን በአገር ውስጥ ማቆየት (Data residency) በሕግ ደረጃ በጥብቅ እንዲደነገግ በመደረጉ፣ የውጭ መድረኮች መረጃን ያላግባብ ወደ ውጭ እንዳያስተላልፉ ታግዷል።

የመሠረተ ልማት ዝላይና የማክሮ-ኢኮኖሚ መዋቅራዊ ሽግግር

ይህንን ዲጂታል ትራንስፎርሜሽን ለመደገፍ የቴሌኮም መሠረተ ልማት በከፍተኛ ፍጥነት ተስፋፍቷል። የሞባይል ደንበኞች ቁጥር 97 ሚሊዮን የደረሰ ሲሆን፣ በስትራቴጂካዊ ግቡ ወደ 128 ሚሊዮን ለማሳደግ እየተሠራ ነው። የ4ጂ ኔትወርክ ስርጭት ከተማዎችን ሙሉ በሙሉ ያካተተ ሲሆን፣ የ5ጂ ኔትወርክ ሽፋን ወደ 100 ከተሞች እያደገ ነው። ይህ የመረጃ ሉዓላዊነት እምርታ በማክሮ-ኢኮኖሚው ላይ ያመጣቸው ዋና ዋና ለውጦች፦

የማኑፋክቸሪንግ ዕድገት፦ በአስተማማኝ መረጃ መመራት በመቻሉ የማኑፋክቸሪንግ ዘርፍ የገበያ ድርሻ ከ25 በመቶ ወደ 46 በመቶ ከፍ ብሏል።

የፖሊሲ ነፃነት፦ በነዳጅ፣ በምግብና በማዳበሪያ ላይ የሚደረጉ የመንግሥት ድጎማዎች እንዲሁም የዲጂታል ክፍያ መጠን (ከ7 እጥፍ በላይ ያደገው) ሙሉ በሙሉ በአገር በቀል መረጃ ላይ የተመሠረቱ ናቸው።
የሥራ ፈጠራ ምኅዳር፦ 5,000 ንቁ ስታርትአፖችንና የዩኒኮርን ኩባንያዎችን ለመፍጠር ምቹ የቴክኖሎጂ ምኅዳር ተፈጥሯል።

በአጠቃላይ የኢትዮጵያ የመረጃ ሉዓላዊነት ጉዞ ተራ የቴክኖሎጂ ሽግግር ሳይሆን የፖሊሲ ነፃነትና የብሔራዊ ክብር መገለጫ ነው። ከውጭ ጥገኝነት ወጥቶ በራስ ክላውድ፣ በራስ መረጃና በራስ መሐንዲሶች መመራት መጀመር ሀገሪቱን ወደ ላቀ የዲጂታል ከፍታ የሚያሸጋግር የታሪክ ትልቅ መዋቅራዊ ስኬት ነው።

በአዶኒያስ ወ/አረጋይ