ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ (ዶ/ር) የዳታ አያያዝን በተመለከተ ያስተላለፉት ዐቢይ መልዕክት፣ ኢትዮጵያ በ21ኛው ክፍለ ዘመን ለምታደርገው የሕልውና እና የስትራቴጂያዊ ልማት ትግል አዲስ ምዕራፍ የከፈተ ታሪካዊ ማዕቀፍ ነው። 

ይህ ንግግር የሀገራችንን የመረጃ ሥርዓት እና የቴክኖሎጂ አውታር ከዘመናት የባዕዳን ጥገኝነት በማላቀቅ፣ ብሔራዊ የዲጂታል ዕድሏን በራሷ እጅ እንድትወስን የተላለፈ ተግባራዊ የነፃነት አዋጅ ነው።

በንግግሩ ማዕከል የቆመው የመረጃ ሉዓላዊነት ጉዳይ፣ የሀገራችንን የፖሊሲ ነፃነት እና ተቋማዊ አቅም ለማረጋገጥ የተወሰደ እጅግ ደፋር እና ቆራጥ እርምጃ ነው። 

ስትራቴጂያዊ ቆራጥነት እና የጥገኝነት ሰንሰለትን መበጠስ

በንግግሩ ላይ በግልጽ እንደተንፀባረቀው፣ የመረጃ ሉዓላዊነትን እውን የማድረጉ ውሳኔ ተራ የኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂ መሠረተ ልማት ዝርጋታ ጉዳይ አይደለም፤ ይልቁንም ከፍተኛ ፖለቲካዊ ቆራጥነትን እና የረጅም ጊዜ ሀገራዊ ራዕይን የሚጠይቅ ስትራቴጂያዊ እርምጃ ነው።

ጠቅላይ ሚኒስትሩ የኢትዮጵያን ሀገራዊ መረጃዎች በውጭ ሀገራት ሰርቨሮች (Foreign Clouds) ላይ የማስቀመጥ መዋቅራዊ አደጋን በጉልህ በማሳየት፣ የሀገር ውስጥ የክላውድ መሠረተ ልማት መገንባት አማራጭ የሌለው የብሔራዊ ደኅንነት ጉዳይ መሆኑን አስምረውበታል።

ዓለም አቀፍ ግዙፍ የቴክኖሎጂ ኩባንያዎች የዲጂታል ዓለሙን በ‘ሞኖፖል’ በተቆጣጠሩበት እና መረጃን እንደ ጂኦ-ፖለቲካዊ የጫና መሣሪያ በሚጠቀሙበት በዚህ ዘመን፣ ይህ አቋም ኢትዮጵያ የራሷን የዲጂታል ምኅዳር ለመቆጣጠር ያሳየችው ከፍተኛ ድፍረት ነው። 

መረጃ እንደ ብሔራዊ ሀብት፡ የፖሊሲ ነፃነት ዋስትና

የጠቅላይ ሚኒስትሩ ማብራሪያ መረጃን እንደ ዋነኛ ብሔራዊ ሀብት የሚቆጥር ነው። የመረጃ ሉዓላዊነት አለመረጋገጥ፣ ቀጥተኛ የሆነ የፖሊሲ እና የኢኮኖሚ ጥገኝነትን ያስከትላል።

የሀገራችን የጤና፣ የፋይናንስ፣ የደኅንነት፣ የግብርና እና የማክሮ ኢኮኖሚ መረጃዎች በውጭ ኃይሎች እጅ መገኘት፣ መንግሥት በወሳኝ ሀገራዊ ጉዳዮች ላይ በነፃነት የመወሰን አቅሙን ያሽመደምዳል።

ይህንን ታሪካዊ ስብራት ለመጠገን፣ መረጃዎቻችን በሀገር ውስጥ መሠረተ ልማት እና በኢትዮጵያ ሕግ እና ሥርዓት ሥር ብቻ ሊተዳደሩ እንደሚገባ የቀረበው ጥብቅ መመሪያ፣ የኢትዮጵያን ብሔራዊ ጥቅም ከማስጠበቅ አኳያ እጅግ የላቀ እና ፕሮፌሽናል ሚዛን ያለው ነው። 

ታሪካዊ ቀጣይነት፡ የሳይበር ድንበርን የማስከበር ትግል

ይህ እርምጃ ትናንት የአካላዊ ድንበሯን ለማስከበር የተከፈለውን ታሪካዊ የሉዓላዊነት እና የነፃነት ትግል፣ ዛሬ በሳይበር እና በዲጂታል ምኅዳር ላይ መድገምን የሚጠይቅ መሆኑን ንግግሩ ያመላክታል።

አባቶቻችን በጦር ሜዳ ትግል ያቆዩዋትን ነፃ ሀገር፣ የዛሬው ትውልድ በመረጃ ቴክኖሎጂ እና በአርቲፊሻል ኢንተለጀንስ ፈጠራዎች ታግዞ የዲጂታል ድንበሯን የማስከበር ኃላፊነት አለበት።

ይህ አካሄድ ከጊዜያዊ የገንዘብ ወጪ ወይም ከቀላል የውጭ መፍትሔዎች ይልቅ፣ ዘላቂ የሀገርን ሉዓላዊነት እና ክብር ማስቀደምን የመረጠ ብልህ እና ቆራጥ አመራር መኖሩን ያረጋግጣል።

የንግግሩ ትርክት በቀጥታ የሚያሳየው፣ ኢትዮጵያ የራሷ የሆነ ሉዓላዊ የመረጃ ቋት (Sovereign Data Center) ሳይኖራት፣ እውነተኛ ብልጽግናን ማሰብ እንደማትችል ነው። 

ለማክሮ-ኢኮኖሚ እና ለዲጂታል ዲፕሎማሲ ያለው አንድምታ

ጠቅላይ ሚኒስትሩ በንግግራቸው ያስቀመጡት አቅጣጫ፣ የኢትዮጵያን ዲጂታል ዲፕሎማሲ እና የማክሮ ኢኮኖሚ ሽግግር እንደ አዲስ የሚቀርጽ ነው።

የውጭ ቴክኖሎጂዎችን በጭፍን ከመቀበል ወጥቶ፣ የቴክኖሎጂ ሽግግርን እና የሀገር ውስጥ አቅም ግንባታን አጥብቆ መፈለግ ትልቅ የኢኮኖሚ ፋይዳ አለው።

ይህ አቋም ሀገራችንን ከውጭ ምንዛሬ ፍሰት ብክነት ከማዳን ባሻገር፣ በመቶ ሺዎች ለሚቆጠሩ ኢትዮጵያውያን የቴክኖሎጂ ባለሙያዎች ሰፊ የሥራ ዕድልን እና የፈጠራ ምኅዳርን ይከፍታል።

የመረጃ ትንተናን ሀገራዊ በማድረግ፣ መንግሥት የዜጎችን ፍላጎት በትክክል ያነበበ ፈጣን ውሳኔዎችን እንዲሰጥ ያስችለዋል።

በአጠቃላይ፣ የጠቅላይ ሚኒስትሩ ንግግር ኢትዮጵያ በዲጂታላይዜሽን ዘርፍ የምታደርገው ጉዞ ከውጭ ጥገኝነት የፀዳ፣ በራስ አቅም ላይ የተመሠረተ እና የዜጎችን የመረጃ ደኅንነት ያረጋገጠ እንዲሆን የማይናወጥ የማዕዘን ድንጋይ ያስቀመጠ ነው።

ይህ የዲጂታል ነፃነት አቋም፣ ኢትዮጵያ በቀጣናው እና በዓለም አቀፉ የጂኦ-ፖለቲካ መድረክ ላይ ያላትን ተደራዳሪነት የሚያጎለብት ከመሆኑም በላይ፣ አፍሪካዊ የዲጂታል ሉዓላዊነትን እንዴት ማረጋገጥ እንደሚቻል የሚያሳይ ሕያው ተምሳሌት ነው።

የንግግሩ ጥልቀት እና መሠረት፣ መረጃን እንደ አዲስ የዘመኑ የኃይል ምንጭ በመገንዘብ፣ ኢትዮጵያ የነገ ዕጣ ፈንታዋን ዛሬ በራሷ እጅ ለመጻፍ መወሰኗን በተጨባጭ የሚያረጋግጥ ብሔራዊ የድል ብሥራት ነው።

በአዶኒያስ ወልደአረጋይ