ከንጉሥ ሳህለ ሥላሴ የሸዋ ግዛት እስከ ዘመናዊቷ ኢትዮጵያ፣ ከታላቁ ገጣሚ አርተር ራምቦ የሐረር ቆይታ እስከ ፕሬዚዳንት ኢማኑኤል ማክሮን የትላንትናው ታሪካዊ ጉብኝት... በቅኝ ግዛት ያልተበከለውና በእኩልነት ላይ የተመሰረተው የኢትዮጵያና የፈረንሳይ ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነት እንዴት ዛሬም ድረስ እንደጸና አለ! 

በዓለም አቀፍ የዲፕሎማሲ ታሪክ ውስጥ የሀገራት ግንኙነት እንደየዘመኑ የፖለቲካ ንፋስ መዋዠቅ እና መለዋወጥ የተለመደ ክስተት ነው። ነገር ግን፣ ከክፍለ ዘመናት መፈራረቅ፣ ከርዕዮተ ዓለም ለውጦች እና ከዓለም አቀፍ ቀውሶች ተርፈው በጽኑ መሰረት ላይ የሚቆሙ ጥቂት የማይበጠሱ የወዳጅነት ገመዶች አሉ።

ከእነዚህ ብርቅዬ ታሪካዊ ትስስሮች መካከል የኢትዮጵያ እና የፈረንሳይ የሁለትዮሽ ግንኙነት በግንባር ቀደምትነት የሚጠቀስ ነው። ይህ ግንኙነት የተፀነሰው በሌሎች የአፍሪካ ሀገራት እንደታየው በቅኝ ግዛት ጌታና ሎሌነት ሳይሆን፣ በሁለት ሉዓላዊ እና ገለልተኛ መንግስታት መካከል በነበረ ፍፁም የእኩልነት መርህ ላይ መሆኑ ልዩ ያደርገዋል።

የታሪክ ስርወ-መሰረት እና የሉዓላዊነት እውቅና (1843–1907)

የሁለቱ ሀገራት ግንኙነት ጅማሮ ወደ 19ኛው ክፍለ ዘመን አጋማሽ ይመልሰናል። የመጀመሪያው ይፋዊ የንግድና የወዳጅነት ስምምነት በ1843 (እ.ኤ.አ) በፈረንሳዩ ንጉስ ሉዊ ፊሊፕ እና በሸዋው ንጉስ ሳህለ ስላሴ መካከል ተፈርሟል። ይህ ስምምነት በወቅቱ የአውሮፓ ኃያላን አፍሪካን ለመቀራመት በሚሽቀዳደሙበት ዘመን፣ ለአንድ አፍሪካዊ ግዛት የተሰጠ ትልቅ የሉዓላዊነት እውቅና ነበር።

ሆኖም ግንኙነቱ ይበልጥ ስር የሰደደው ኢትዮጵያ በ1888 ዓ.ም በዓለም ታሪክ አዲስ ምዕራፍ የከፈተውን የአድዋን ድል ከተቀዳጀች በኋላ ነው። ድሉን ተከትሎ በ1897 እ.ኤ.አ ንጉሰ ነገስት ዳግማዊ ምኒልክ እና የፈረንሳይ ተወካይ ሊዮንስ ላጋርድ ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነትን በይፋ የሚያቋቁሙ ስምምነቶችን ተፈራረሙ። የሁለቱ መሪዎች ወዳጅነት እጅግ ጥልቅ ከመሆኑ የተነሳ፣ አፄ ምኒልክ ለሊዮንስ ላጋርድ "የእንጦጦ መስፍን" (Duke of Entoto) የሚል ታሪካዊ ማዕረግ እስከመስጠት ደርሰው ነበር። በ1907 እ.ኤ.አ ደግሞ ዳግማዊ ምኒልክ በአዲስ አበባ ከተማ እምብርት ላይ 106 ሄክታር የሚሸፍን ሰፊ መሬት ለፈረንሳይ ኤምባሲ ግንባታ በስጦታ አበረከቱ። እስከ ዛሬ ድረስ ይህ ስፍራ ጥንታዊ ዛፎች የሞሉበትና በዓለም ላይ ካሉት ትላልቅ የፈረንሳይ ኤምባሲዎች አንዱ ሆኖ የሀገራቱን ታሪካዊ ትስስር እያዘከረ ይገኛል።

የምድር ባቡር መስመር፡ የዘመናዊነት እና የከተሜነት ማህፀን

የኢትዮ-ፈረንሳይ ትብብር ከወረቀት ስምምነት ባለፈ መሬት ላይ ከወረዱት ግዙፍ ፕሮጀክቶች መካከል ከ1897 እስከ 1917 እ.ኤ.አ የተገነባው የጅቡቲ-አዲስ አበባ የምድር ባቡር መስመር ዋነኛው ነው። ይህ ፕሮጀክት በፈረንሳይ መሃንዲሶች የቴክኒክ ክህሎት እና በኢትዮጵያ መንግስት ፅኑ ፍላጎት የተገነባ የዘመናዊነት ማሳያ ነበር። የባቡር መስመሩ ኢትዮጵያ ከዓለም ጋር የምትገናኝበት ዋነኛ "የእምብርት ገመድ" ሆኖ ከማገልገሉም ባሻገር፣ እንደ ድሬዳዋ ያሉ ውብ እና ዘመናዊ ከተሞች እንዲቆረቆሩና ትላልቅ የንግድ ማዕከላት እንዲፈጠሩ መሰረት ጥሏል።

ባህል፣ ትምህርት እና ጥንታዊ ቅርስ - የህዝብ ለህዝብ ትስስር

ከፖለቲካዊና ኢኮኖሚያዊ ትስስሩ ጎን ለጎን፣ ባህላዊ ልውውጡ የራሱ የሆነ ውበት አለው። በ19ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ ታዋቂው የፈረንሳይ ገጣሚ አርተር ራምቦ በሐረር ከተማ ያሳለፈው ጊዜ የባህላዊ መስተጋብሩ ማሳያ ነው። በትምህርት ዘርፍም ቢሆን በ1947 እ.ኤ.አ የተመሰረተው ሊሴ ገብረ ማርያም (Lycée Guébré-Mariam) የፈረንሳይ-ኢትዮጵያ ትምህርት ቤት፣ ላለፉት ሰባት አስርት ዓመታት በርካታ የኢትዮጵያ ምሁራንን፣ ዲፕሎማቶችን እና መሪዎችን በማፍራት የሁለቱን ሀገራት ቋንቋና ባህል ሲያስተሳስር ኖሯል።

በቅርስ ጥናትና አጠባበቅ ረገድም ፈረንሳይ በኢትዮጵያ ታሪክ ውስጥ ጉልህ አሻራ አላት። በሜልካ ቁንጥሬ እና ባልቺት የተከናወኑ የጥንታዊ የሰው ዘር ቅሪተ አካላት የጋራ ጥናት በ2024 እ.ኤ.አ በዩኔስኮ (UNESCO) የዓለም ቅርስነት እንዲመዘገቡ ምክንያት ሆኗል። ከዚህም ባሻገር፣ በፕሬዘዳንት ኢማኑኤል ማክሮን ልዩ አነሳሽነት፣ ፈረንሳይ የላሊበላ ውቅር አብያተ ክርስቲያናትን ከመፈራረስ ለመታደግ እና የአዲስ አበባውን ብሔራዊ ቤተ መንግስት (የቀድሞው ኢዮቤልዩ ቤተ መንግስት) በከፍተኛ ጥራት አድሳ ለጎብኚዎች ክፍት ለማድረግ የምታደርገው የገንዘብና የቴክኒክ ድጋፍ አጋርነቷን በተግባር የሚያሳይ ነው።

የፕሬዘዳንት ኢማኑኤል ማክሮን ታሪካዊ ጉብኝት (ግንቦት 5 ቀን 2018 ዓ.ም)

ትናንት፣ ግንቦት 5 ቀን 2018 ዓ.ም (May 13, 2026) ፕሬዘዳንት ኢማኑኤል ማክሮን በአዲስ አበባ ያደረጉት ጉብኝት ይህንን የረጅም ዘመን ግንኙነት ወደ ላቀ የቴክኖሎጂና የኢነርጂ ትብብር ያሸጋገረ ነው። በሰባት ዓመታት ውስጥ ለሶስተኛ ጊዜ የተደረገው ይህ ይፋዊ ጉብኝት፣ ፈረንሳይ ለኢትዮጵያ የምትሰጠውን ስትራቴጂካዊ ክብደት በግልፅ ያሳያል።

በጉብኝቱ ከተገኙት ቁልፍ ውጤቶች መካከል፡-

የኢነርጂና የዲጂታል ትራንስፎርሜሽን (RISED Program)፡ በሁለቱ መሪዎች ፊት የተፈረመው የ54.6 ሚሊዮን ዩሮ (ወደ 63.9 ሚሊዮን ዶላር) የብድር ስምምነት ለታዳሽ ኃይል፣ ለዲጂታል መሰረተ ልማት እና ለሃይል አውታር ዘመናዊነት የሚውል ነው።
የጂኦተርማል ኃይል ልማት፡ የ150 ሜጋ ዋት የጂኦተርማል ኃይል ለማመንጨት የሚያስችል የመንግስትና የግል አጋርነት (PPP) ማዕቀፍ ስምምነት የኢትዮጵያን አረንጓዴ ኢኮኖሚ ግንባታ ያፋጥናል።

የሳይንስ ሙዚየም ጉብኝት፡ ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ እና ፕሬዘዳንት ማክሮን የኢትዮጵያን የሳይንስ ሙዚየም በጋራ መጎብኘታቸው፣ ግንኙነታቸው ከታሪክ ማህደር ወጥቶ የነገውን የፈጠራ፣ የሳይንስ እና የቴክኖሎጂ ዓለም አሻግሮ እያየ መሆኑን ያረጋግጣል።

ዓለም አቀፍ የዲፕሎማሲ ድጋፍ፡ ፕሬዘዳንት ማክሮን አፍሪካ በተባበሩት መንግስታት ድርጅት የጸጥታው ምክር ቤት ቋሚ ወንበር እንዲኖራት ያላቸውን ጠንካራ አቋም በድጋሚ ማረጋገጣቸው፣ በዓለም አቀፍ መድረክ የአፍሪካን ድምፅ ከፍ ለማድረግ ያላቸውን ቁርጠኝነት ያሳያል።

መከላከያ፣ ሰላም እና ኢኮኖሚያዊ ትብብር

በ2019 እ.ኤ.አ የተፈረመው የመከላከያ ትብብር ስምምነት ፈረንሳይ ለኢትዮጵያ የባህር ኃይል መልሶ ግንባታ ጠንካራ የቴክኒክ ድጋፍ እንድታደርግ በር ከፍቷል። ይህ ድጋፍ የኢትዮጵያ የባህር ኃይል የመጀመሪያውን የዕድገት ምዕራፍ እንዲያጠናቅቅ ወሳኝ ሚና ተጫውቷል። በተጨማሪም፣ በሰላም ማስከበር ስምምነት መሰረት የኢትዮጵያ ወታደሮች ዓለም አቀፍ ስልጠና እንዲያገኙና የፈንጂ አደጋ መከላከያ ክህሎታቸው እንዲያድግ የፈረንሳይ መንግስት የሚያደርገው ድጋፍ ለቀጣናው ሰላም ትልቅ አስተዋጽኦ አለው።

በአዶኒያስ ወልደአረጋይ