7ኛው ጠቅላላ ምርጫ ነጻ፣ ገለልተኛ እና ተዓማኒነት ያለው የድምፅ አሰጣጥ ሂደት እንዲሰፍን ለማድረግ የምርጫ ታዛቢዎች ሚና በግንባር ቀደምትነት እንደሚጠቀስ የኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ አስታውቋል።

በዚህ ታሪካዊ እና ሀገራዊ የዴሞክራሲ ጉዞ ላይ ሀገር በቀል የሲቪል ማኅበረሰብ ድርጅቶች፣ የውጭ ታዛቢዎች እና የዕጩ ወኪሎች በታዛቢነት በይፋ የሚሳተፉ ሲሆን ሁሉም ተሳታፊዎች ከምርጫ ቦርድ ሕጋዊ የምስክር ወረቀት የወሰዱ መሆናቸው ተረጋግጧል።

በተለይም ምርጫውን በገለልተኝነት ለመታዘብ ኃላፊነት የወሰዱት የሲቪል ማኅበረሰብ ድርጅቶች ከማንኛውም ፖለቲካዊ ወገንተኝነት የጸዱ፣ ለትርፍ ያልተቋቋሙ እና ከመንግሥት ተጽዕኖ ነጻ መሆን እንደሚገባቸው በሕግ ተደንግጓል።

የዚህን 7ኛ ጠቅላላ ምርጫ ፍጹም ተዓማኒነት እና ግልጽነት ለማረጋገጥ በርካታ የሀገር ውስጥና ዓለም አቀፍ ተቋማት ታዛቢዎቻቸውን በስፋት ያሰማሩ ሲሆን በዚህም መሠረት 55 የሀገር ውስጥ የሲቪል ማኅበረሰብ ድርጅቶች ታዛቢዎች፣ 59 አባላትን ያቀፈው የአፍሪካ ኅብረት (AU) የታዛቢ ቡድን እንዲሁም 26 አባላት ያሉት የኢጋድ (IGAD) የታዛቢ ቡድን በሂደቱ ላይ በይፋ ስምሪት አግኝተው በሥራ ላይ ይገኛሉ።

እነዚህ ታዛቢዎች በየምርጫ ጣቢያዎቹ በአካል ተገኝተው ሂደቱን በነጻነትና በቅርበት የመከታተል፣ ከሚመለከታቸው የምርጫ አስፈጻሚዎች መረጃ ጠይቆ የማግኘት፣ የድምፅ አሰጣጥና የቆጠራ ሂደቱን በቀጥታ የመታዘብ እንዲሁም በታዛቢነት ወቅት ያስተዋሏቸውን ማናቸውንም ጉድለቶች በቀጥታ ለቦርዱ የማቅረብ መብት ተሰጥቷቸዋል።

ከዚህም በተጨማሪ የፖለቲካ ፓርቲዎች እና የግል ዕጩዎች በምርጫ ክልል እና በጣቢያ ደረጃ ሂደቱን የሚከታተሉላቸውን ተቀማጭ እና ተዘዋዋሪ ወኪሎችን የመመደብ ሙሉ መብት እንዳላቸው ታውቋል።

ይሁን እንጂ የዴሞክራሲ ሂደቱ ሰላማዊ፣ ሥልጡን እና ሥርዓትን የጠበቀ ይሆን ዘንድ ታዛቢዎች የተጣለባቸውን ሕጋዊ ግዴታዎች በአግባቡ የመወጣት ኃላፊነት አለባቸው።

በመሆኑም የታዛቢነት መታወቂያቸውን በማንኛውም ጊዜ ይዞ መገኘት፣ የምርጫ አስፈጻሚዎችን መመሪያ እና ሕጋዊ አሠራር ማክበር፣ ከማንኛውም የምርጫ መስተጓጎል እና ጣልቃ-ገብነት መቆጠብ እንዲሁም የታዘቧቸውን ዝርዝር ሪፖርቶች ለምርጫ ቦርዱ ማቅረብ ከታዛቢዎቹ የሚጠበቁ ግዴታዎች ናቸው።

የምርጫውን ሰላማዊነት ለማረጋገጥ የተቀመጠው ሕጋዊ መስመር ጥብቅ በመሆኑ ታዛቢዎች ከተሰጣቸው የሥነ-ምግባር ደንብ ውጭ ሆነው ከተገኙ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ እንደ ጥፋቱ ክብደት እና ሁኔታ ማስጠንቀቂያ ከመስጠት ጀምሮ ከታዛቢነት እስከ ማገድ የሚደርስ እርምጃ ሊወስድ እንደሚችል ተጠቅሷል።

በአጠቃላይ የታዛቢዎች ሚና በሙሉ ገለልተኝነት እና በሕግ አክባሪነት ማዕቀፍ ላይ መመሥረቱ ለምርጫው ስኬታማነት ብቻ ሳይሆን ለሀገራችን ዘላቂ ሰላም እና የዴሞክራሲ ሥርዓት ግንባታ እጅግ ወሳኝ መሠረት እንደሆነ ይታመናል።